Άνθρωπος στο φεγγάρι : Τι έγραφαν οι ελληνικές εφημερίδες το 1969 για την πρώτη αποστολή στη σελήνη

Τον Ιούλιο του 1969 ο κόσμος περίμενε να δει αν ο άνθρωπος θα πατήσει πράγματι στη Σελήνη. Το Apollo 11 έφυγε στις 16 Ιουλίου με αυτόν ακριβώς τον στόχο και στις 20 Ιουλίου η σεληνάκατος Eagle προσεδαφίστηκε. Ο Νιλ Άρμστρονγκ έγινε ο πρώτος άνθρωπος που πάτησε στη Σελήνη, ο Μπαζ Όλντριν ακολούθησε και ο Μάικλ Κόλινς έμεινε σε τροχιά. Από εκείνη τη στιγμή το γεγονός ξεπέρασε τα όρια μιας απλής διεθνούς είδησης.

Στην Ελλάδα του 1969 το κοινό δεν ήταν ξένο με το διάστημα, αλλά ούτε και εξοικειωμένο όπως σήμερα. Είχε ήδη ζήσει τον Ψυχρό Πόλεμο, τον Σπούτνικ, τον Γκαγκάριν και τη σύγκρουση ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης στο πεδίο της τεχνολογίας και του συμβολισμού. Τα περισσότερα τα μάθαινε από εφημερίδες, ραδιόφωνο, κινηματογραφικά επίκαιρα και τις λίγες τηλεοπτικές μεταδόσεις της εποχής. Η ζωντανή μετάδοση της προσελήνωσης καταγράφηκε ως ιστορική στιγμή, σε μια χώρα όπου οι τηλεοπτικοί δέκτες ήταν ακόμη λίγοι.

Αυτό φαίνεται καθαρά και στα πρωτοσέλιδα. Οι εφημερίδες δεν γράφουν λες και ο αναγνώστης τα ξέρει όλα. Εξηγούν πρόσωπα, στάδια, ώρες, κινήσεις και ονόματα σκαφών. Ταυτόχρονα όμως δίνουν στο γεγονός σχεδόν τελετουργικό βάρος. Λέξεις όπως «Εις το φεγγάρι», «θριαμβευταί», «σεληνάνθρωποι» και «γηίνοι άνθρωποι» δείχνουν ακριβώς αυτή την προσπάθεια να περιγραφεί κάτι που μέχρι τότε έμοιαζε αδύνατο.

Τι έγραψαν οι ελληνικές εφημερίδες

Η Αυγή της 21ης Ιουλίου 1969 είχε ίσως τον πιο χαρακτηριστικό τίτλο. «Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΣ ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ». Δεν μένει στους Αμερικανούς ή στους αστροναύτες. Το ανεβάζει αμέσως σε πανανθρώπινο γεγονός. Το πρωτοσέλιδο δίνει έμφαση και στην εικόνα και στη λεπτομέρεια, με τη Σελήνη στο κέντρο, τα πρόσωπα των τριών αστροναυτών και πυκνή παρακολούθηση της αποστολής.

Η Αυγή ήταν και η πιο σχολαστική. Δεν έμεινε μόνο στο μεγάλο γεγονός, αλλά έδωσε και χρονολόγιο με ώρες, στάδια και ελιγμούς. Εξηγούσε πότε αποσπάστηκε ο Αετός, πότε άρχισε η κάθοδος, πότε ακούμπησε και πότε βγήκαν οι δύο αστροναύτες. Αυτό δείχνει ότι ο αναγνώστης της εποχής δεν ήθελε μόνο το θαύμα. Ήθελε να καταλάβει και πώς έγινε.

Η Βραδυνή της 22ας Ιουλίου έστρεψε το βλέμμα αλλού. Εκεί η έμφαση δεν ήταν πια μόνο στην προσελήνωση, αλλά στην επιστροφή. Ο μεγάλος τίτλος ήταν «Ο ΑΠΟΛΛΩΝ ΞΑΝΑΓΥΡΙΖΕΙ», ενώ δίπλα έμπαινε και το «ΛΟΥΝΑ: ΣΥΝΕΤΡΙΒΗ». Στο ίδιο κάδρο έμπαινε έτσι η αμερικανική επιτυχία και η σοβιετική αποτυχία. Το πρωτοσέλιδο έδειχνε καθαρά και τη διάσταση του Ψυχρού Πολέμου.

Ξεχωρίζει και η φράση «Οι... Σεληνάνθρωποι επανέρχονται στην μεγάλη οικογένεια των γηίνων ανθρώπων». Δείχνει πώς η εποχή έψαχνε καινούργιο λεξιλόγιο για κάτι που δεν είχε προηγούμενο. Οι αστροναύτες παρουσιάζονται σχεδόν σαν άνθρωποι που έφυγαν προσωρινά από τον κόσμο των υπολοίπων και τώρα γυρίζουν.

Η Απογευματινή της ίδιας μέρας ήταν το πιο λαϊκό και άμεσο από τα τρία πρωτοσέλιδα. Έγραφε «Η σύνδεσις έγινε - Ο Αετός απερρίφθη» και από κάτω «ΠΙΣΩ ΣΤΗ ΓΗ ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΑΙ». Εδώ κυριαρχεί η ένταση της επιστροφής. Αυτό που μετρά είναι ότι το ρίσκο τελείωσε και ότι η αποστολή πέτυχε μέχρι το τέλος.

Στην ίδια πρώτη σελίδα υπήρχε και η φράση «Ο,τι δεν προέβλεψε ο Βερν». Αυτό δένει τη διαστημική αποστολή με τη λαϊκή φαντασία της εποχής. Ο Ιούλιος Βερν ήταν για δεκαετίες το όνομα που συμβόλιζε το μέλλον και το απίθανο ταξίδι. Η εφημερίδα το χρησιμοποιεί για να πει ότι η πραγματικότητα ξεπέρασε ακόμη και τη φαντασία.

Εκεί βρίσκεται ίσως και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτών των πρωτοσέλιδων. Ο ελληνικός Τύπος δεν βλέπει τη Σελήνη μόνο σαν επιστημονικό πεδίο. Τη βλέπει και σαν σύμβολο. Για τον κόσμο του 1969 το φεγγάρι ανήκε ακόμη στην ποίηση, στα τραγούδια, στα μυθιστορήματα και στη λαϊκή φαντασία. Ξαφνικά έγινε χώρος με ίχνη παπουτσιών, φωτογραφίες, χρονόμετρα και φάσεις αποστολής.

Οι Έλληνες του 1969 ήξεραν ήδη αρκετά για το διάστημα. Είχαν ζήσει χρόνια διαστημικού πυρετού και είχαν ακούσει για δορυφόρους, πυραύλους και κοσμοναύτες. Το Apollo 11 όμως ήταν κάτι άλλο, γιατί έφερνε αυτή την τεράστια ιδέα μέσα στο σπίτι. Γι’ αυτό και οι εφημερίδες εξηγούν τόσο προσεκτικά τι είναι ο Αετός, τι σημαίνει η σύνδεση, ποιοι κατέβηκαν και ποιος έμεινε σε τροχιά.