Η μέρα που ο Χίτλερ αναγκάστηκε να χειροκροτήσει έναν μαύρο αθλητή

Το καλοκαίρι του 1936 το Βερολίνο ήταν ντυμένο με σημαίες, σβάστικες και χαμόγελα. Ο Χίτλερ ήθελε να δείξει στον κόσμο τη νέα του Γερμανία, καθαρή, πειθαρχημένη, ανώτερη. Στη πλειάδα των αθλητών, ο Τζέσε Όουενς ξεχώρισε, καταρρίπτοντας τα στερεότυπα της εποχής. Είχε ξοδέψει τεράστια ποσά για να στήσει τη μεγαλύτερη φιέστα της εποχής. Μόνο που μέσα σε εκείνη τη γιορτή της προπαγάνδας, ένας νεαρός από την Αλαμπάμα θα του χάλαγε το σενάριο.

Ο Τζέιμς Κλίβελαντ Όουενς, που όλοι φώναζαν Τζέσε, γεννήθηκε το 1913, παιδί μιας οικογένειας που πάλευε με τη φτώχεια. Από μικρός δούλευε για να βοηθήσει τους δικούς του, κουβαλώντας ψώνια και καθαρίζοντας παπούτσια. Το τρέξιμο ήταν η μοναδική στιγμή που ένιωθε ελεύθερος. Ένας δάσκαλος τον ενθάρρυνε και ένας προπονητής, ο Τσαρλς Ράιλι, του άνοιξε δρόμο. Προπονήσεις πριν την ανατολή, σχολείο, δουλειά και πάλι προπόνηση. Αυτό ήταν το πρόγραμμά του για χρόνια.

Το ταλέντο του ξεχώρισε νωρίς. Το 1933, ακόμα μαθητής, ισοφάρισε το παγκόσμιο ρεκόρ στα 100 μέτρα. Το 1935 έκανε κάτι που κανείς δεν έχει επαναλάβει: μέσα σε 45 λεπτά έσπασε τρία παγκόσμια ρεκόρ και ισοφάρισε ένα τέταρτο. Εκείνη η μέρα στο Μίσιγκαν έμεινε γνωστή ως «η σπουδαιότερη ώρα στην ιστορία του αθλητισμού». Έτσι έφτασε στο Βερολίνο, έτοιμος να τα βάλει με έναν ολόκληρο μύθο.

Η Ολυμπιάδα του Χίτλερ και ο άνθρωπος που του χάλασε το σχέδιο

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Βερολίνου ήταν μια επιχείρηση προπαγάνδας. Το στάδιο χωρούσε πάνω από 100.000 ανθρώπους. Οι κάμερες της Λένι Ρίφενσταλ κατέγραφαν κάθε κίνηση. Ο Χίτλερ είχε υποσχεθεί ότι εκεί θα αποδεικνυόταν η ανωτερότητα της Άριας φυλής. Όμως κανείς δεν υπολόγιζε έναν μαύρο φοιτητή από το Οχάιο.

Στις 3 Αυγούστου ο Όουενς κέρδισε τα 100 μέτρα με 10.3 δευτερόλεπτα. Η ταχύτητά του άφησε πίσω του ακόμα και τους καλύτερους. Ο ναζιστικός τύπος προσπάθησε να το υποβαθμίσει, μα οι φωτογραφίες μιλούσαν από μόνες τους. Την επόμενη μέρα ήρθε το άλμα εις μήκος, το αγώνισμα που θα τον έκανε αθάνατο.

Ο Τζέσε Όουενς στο βάθρο των Ολυμπιακών του Βερολίνου, το 1936, σύμβολο νίκης απέναντι στη ναζιστική ιδεολογία και στην προπαγάνδα της Άριας υπεροχής.

Ο Γερμανός άλτης Λουτς Λονγκ, ψηλός, ξανθός, πρότυπο Άριου, ήταν ο αγαπημένος του Χίτλερ. Ο Όουενς είχε κάνει δύο αποτυχημένες προσπάθειες και κινδύνευε να αποκλειστεί. Ο Λονγκ πλησίασε, του έδωσε μια συμβουλή, του έδειξε πού να πατήσει. Ήταν σαν να έκανε κάτι αδιανόητο: να βοηθήσει τον αντίπαλό του μπροστά στον Φύρερ. Ο Όουενς προκρίθηκε, νίκησε στον τελικό με 8.06 μέτρα και ο Λονγκ τον αγκάλιασε μέσα στο στάδιο. Οι δυο τους βάδισαν αγκαλιά προς τα αποδυτήρια. Ήταν μια στιγμή που γκρέμισε τον ρατσισμό χωρίς να χρειαστεί ούτε μία λέξη.

Στις 5 Αυγούστου κατέκτησε το χρυσό στα 200 μέτρα με 20.7 δευτερόλεπτα. Και στις 9 Αυγούστου, στη σκυταλοδρομία 4×100, η ομάδα των ΗΠΑ έσπασε το παγκόσμιο ρεκόρ με 39.8 δευτερόλεπτα. Τέσσερα χρυσά μετάλλια μέσα σε έξι ημέρες. Ένας μαύρος αθλητής είχε διαλύσει το προπαγανδιστικό αφήγημα του Χίτλερ μπροστά σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο μύθος με τον Χίτλερ

Η πιο γνωστή ιστορία λέει πως ο Χίτλερ αρνήθηκε να του σφίξει το χέρι. Όμως τα αρχεία δείχνουν κάτι διαφορετικό. Την πρώτη μέρα των Αγώνων ο Χίτλερ χαιρέτησε μόνο τους Γερμανούς και κάποιους Φινλανδούς. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή τον ενημέρωσε ότι έπρεπε ή να χαιρετά όλους ή κανέναν. Επέλεξε το δεύτερο. Από τότε δεν συγχάρη κανέναν, ούτε τον Όουενς, ούτε καν τους δικούς του.

Ο Τζέσε Όουενς εν δράσει στους Ολυμπιακούς του Βερολίνου, το 1936, καταρρίπτοντας ρεκόρ και προκαλώντας την οργή του Χίτλερ με τις θριαμβευτικές του νίκες.

Ο ίδιος ο Όουενς το ξεκαθάρισε χρόνια μετά: όταν πέρασε μπροστά από το θεωρείο, ο Χίτλερ τον χαιρέτησε από μακριά. Εκείνος ανταπέδωσε. «Ο Χίτλερ δεν με παρέβλεψε», είπε. «Ήταν ο πρόεδρός μας που το έκανε». Και είχε δίκιο. Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, δεν του έστειλε ούτε τηλεγράφημα. Δεν τον κάλεσε ποτέ στον Λευκό Οίκο. Ήταν εκλογική χρονιά και φοβόταν να δυσαρεστήσει τους ρατσιστές ψηφοφόρους του Νότου.

Η ζωή μετά τη δόξα

Όταν γύρισε στην Αμερική, δεν υπήρχαν τιμές ή παρελάσεις. Ούτε δουλειά, ούτε αναγνώριση. Η Ολυμπιακή Επιτροπή τον απέκλεισε γιατί δέχθηκε να συμμετάσχει σε εμπορικές εμφανίσεις. Για να ζήσει, αναγκάστηκε να τρέχει σε επιδείξεις, ακόμα και εναντίον αλόγων. Έλεγε γελώντας πικρά: «Δεν μπορείς να φας τέσσερα χρυσά μετάλλια».

Τα χρυσά μετάλλια του Τζέσε Όουενς από τους Ολυμπιακούς του 1936 στο Βερολίνο, που έγραψαν ιστορία ως η πιο εντυπωσιακή απάντηση στην ιδεολογία της Άριας υπεροχής.

Δούλεψε ως υπάλληλος σε βενζινάδικο, επιστάτης σε παιδική χαρά, ακόμα και σε καθαριστήριο. Κάποια στιγμή χρεοκόπησε. Οι φόροι τον κυνηγούσαν, αλλά δεν τα παράτησε. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν έγινε ομιλητής, πρεσβευτής καλής θέλησης, και ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο μιλώντας για την ελευθερία και τον σεβασμό. Οι άνθρωποι τον αγαπούσαν, αλλά η πατρίδα του άργησε να τον τιμήσει.

Το 1976, τέσσερις δεκαετίες μετά το Βερολίνο, ο πρόεδρος Φορντ του απένειμε το Προεδρικό Μετάλλιο Ελευθερίας. Ήταν η πρώτη φορά που το αμερικανικό κράτος τον αναγνώριζε επίσημα. Το 1990, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του, του απονεμήθηκε και το Χρυσό Μετάλλιο του Κογκρέσου. Τότε ήταν που ο Τζέσε Όουενς έγινε επιτέλους ήρωας και στη δική του χώρα.

Το πραγματικό νόημα της ιστορίας

Ο Τζέσε Όουενς δεν νίκησε απλώς σε τέσσερις αγώνες. Νίκησε μια ολόκληρη ιδεολογία. Στον πυρήνα της ναζιστικής φιέστας, απέδειξε ότι η αξία του ανθρώπου δεν μετριέται στο χρώμα του δέρματος αλλά στο πείσμα και στην ψυχή. Οι θεατές στο Βερολίνο τον αποθέωσαν, ακόμα κι αν τα πανό έγραφαν για άρια ανωτερότητα. Εκείνη τη μέρα η δύναμη του αθλητισμού έκανε κάτι που δεν μπόρεσαν να κάνουν οι πολιτικοί: να σπάσει τον φόβο.

Ο Λουτς Λονγκ σκοτώθηκε στον πόλεμο λίγα χρόνια αργότερα, αλλά η φιλία τους έμεινε ζωντανή. Ο Όουενς αλληλογραφούσε με την οικογένειά του και φρόντιζε να τιμά τη μνήμη του. Είπε κάποτε πως εκείνη η αγκαλιά στο σκάμμα ήταν η πιο αληθινή στιγμή της ζωής του.

Ο Χίτλερ δεν αναγκάστηκε ποτέ να χειροκροτήσει με τα χέρια του, αλλά η ήττα του ήταν ολοκληρωτική. Γιατί σε μια εποχή που ο κόσμος πίστευε στις φυλές και στα αίματα, ένας μαύρος άντρας απέδειξε ότι η ανωτερότητα δεν είναι θέμα γέννησης, αλλά ψυχής. Κι αυτό δεν το αλλάζει καμιά προπαγάνδα.

Πηγές

Encyclopaedia Britannica — Βιογραφία Jesse Owens

United States Holocaust Memorial Museum — The Nazi Olympics: Berlin 1936

Olympics.com — Jesse Owens στο Βερολίνο 1936

History.com — How Jesse Owens Foiled Hitler’s Plans for the 1936 Olympics

Διαβάστε ακόμα

Κάναμε τους Μεσολυμπιακούς για να πείσουμε οτι οι Ολυμπιακοί Αγώνες πρέπει να γινονται πάντα στην Ελλάδα, αλλά μας κόστισε ο κούκος αηδόνι

Γιατί τα χρώματα των Ολυμπιακών κύκλων είναι μαύρο, μπλε, πράσινο, κόκκινο και κίτρινο σε άσπρο φόντο;

Πώς κατέρρευσαν όλοι όσοι ήταν μπροστά από τον Σπύρο Λούη και κέρδισε το χρυσό στους Ολυμπιακούς

Είχε πάρει χρυσό στους Ολυμπιακούς, αλλά δεν έμεινε πίσω. Πήγε στο μέτωπο και πέθανε με πυρετό στα 24 του