Ο Έλληνας που είπε πρώτος ότι η σκέψη βρίσκεται στον εγκέφαλο και όχι στην καρδιά. Το απέδειξε με νυστέρι.
Ο Ηρόφιλος τόλμησε να αμφισβητήσει όσα έλεγαν όλοι. Δεν πίστεψε ότι η σκέψη ζει στην καρδιά.
Η σκέψη, έλεγαν οι παλαιοί, κατοικεί στην καρδιά. Εκείνη αγαπά, πονά, διστάζει και αποφασίζει. Μέχρι που ένας Έλληνας γιατρός στην Αλεξάνδρεια πήρε νυστέρι και το απέδειξε λάθος. Τον έλεγαν Ηρόφιλο και δεν ακολούθησε τη φιλοσοφία. Ακολούθησε το ανθρώπινο σώμα.
Ήταν από τη Χαλκηδόνα, αλλά το έργο του άνθισε στην Αλεξάνδρεια, όταν οι Πτολεμαίοι ίδρυσαν μια από τις πρώτες οργανωμένες ιατρικές σχολές στην ιστορία. Εκεί, μαζί με τον Ερασίστρατο, έκανε κάτι σχεδόν αδιανόητο για τα δεδομένα της εποχής: ανατομή ανθρώπινου σώματος. Όχι σε ζώα, αλλά σε ανθρώπους, ίσως και σε ζωντανούς καταδίκους.
Ο Ηρόφιλος παρατήρησε πρώτος τον εγκέφαλο ως κέντρο του νευρικού συστήματος. Είδε τα νεύρα, διέκρινε αισθητικά και κινητικά, παρακολούθησε τη διαδρομή τους μέχρι τον νωτιαίο μυελό και κατάλαβε ότι ο εγκέφαλος ελέγχει την κίνηση, την αίσθηση και τη σκέψη. Δεν ήταν απλώς μια υπόθεση. Ήταν ανατομικό γεγονός.
Πριν από αυτόν, ο Αριστοτέλης είχε τοποθετήσει την ψυχή και τη νόηση στην καρδιά. Ο Ηρόφιλος ήταν ο πρώτος που έβαλε τη λογική εκεί που πραγματικά ανήκει: στον εγκέφαλο, κι ας έπρεπε να πάει στην πιο ανεκτική και προοδευτική πόλη της εποχής, την Αλεξάνδρεια, για να μπορέσει να το κάνει.
Εκείνος ο τόπος τού επέτρεψε να μελετήσει χωρίς να καεί στην πυρά. Ονόμασε πρώτος το δωδεκαδάκτυλο, περιέγραψε τις φλέβες, τις αρτηρίες, το οπτικό νεύρο, τη θέση της σκέψης. Ήταν ίσως ο πρώτος που συνέδεσε τη λειτουργία του εγκεφάλου με την ύπαρξη του «εγώ».
Και όμως, όσα είπε ξεχάστηκαν για αιώνες. Ο Αριστοτελικός τρόπος σκέψης κυριάρχησε. Χρειάστηκαν χίλια χρόνια για να ξανανοίξει το ανθρώπινο σώμα με σεβασμό στην αλήθεια του. Και τότε, πολλοί ανακάλυψαν ότι αυτό που έλεγαν ως «νέα γνώση», ο Ηρόφιλος το είχε γράψει στην Αλεξάνδρεια από τον 3ο αιώνα π.Χ.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
