Πώς ένα τηλεγράφημα οδήγησε στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης πριν από 113 χρόνια

Η Θεσσαλονίκη ξημέρωσε στις 26 Οκτωβρίου 1912 με τον αέρα της αλλαγής να πλανάται πάνω από τα τείχη της. Μετά από πέντε αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας, η πόλη βρισκόταν στα πρόθυρα μιας ιστορικής μετάβασης. Η Ελλάδα, βγαίνοντας νικήτρια από τις μάχες του Σαρανταπόρου και των Γιαννιτσών, είχε ανοίξει τον δρόμο προς τη Μακεδονία.

Ο διάδοχος Κωνσταντίνος προέλαυνε με τη στρατιά της Θεσσαλίας, αλλά το μεγάλο ερώτημα ήταν ποιος θα προλάβαινε πρώτος τη Θεσσαλονίκη: οι Έλληνες ή οι Βούλγαροι. Στην καρδιά του διλήμματος βρισκόταν μια πολιτική διαμάχη που λίγο έλειψε να αλλάξει τη ροή των γεγονότων.

Το τηλεγράφημα που άλλαξε πορεία στρατού

Ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος πίεζε για άμεση κίνηση προς τη Θεσσαλονίκη, γνωρίζοντας ότι οι βουλγαρικές δυνάμεις βρίσκονταν μόλις 20 χιλιόμετρα μακριά. Ο Κωνσταντίνος διαφωνούσε, προτείνοντας προέλαση προς το Μοναστήρι. Τότε έφτασε το αυστηρότερο ίσως τηλεγράφημα στην ελληνική στρατιωτική ιστορία:

«Παραγγέλεσθε να αποδεχθήτε την προσφερομένην υμίν παράδοσιν της Θεσσαλονίκης και να εισέλθετε εις ταύτην άνευ χρονοτριβής».

Η εντολή του Βενιζέλου δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας. Ο Κωνσταντίνος άλλαξε πορεία. Ο στρατός κινήθηκε βόρεια και στις 25 Οκτωβρίου είχε ήδη περικυκλώσει τη Θεσσαλονίκη.

Στο χωριό Τόψιν, τη σημερινή Γέφυρα Θεσσαλονίκης, ο Οθωμανός στρατηγός Χασάν Ταχσίν Πασάς συνάντησε τους Έλληνες αξιωματικούς Βίκτωρα Δούσμανη και Ιωάννη Μεταξά. Εκεί υπογράφηκε το πρωτόκολλο παράδοσης, το οποίο μάλιστα προχρονολογήθηκε στις 26 Οκτωβρίου για να παραπλανηθεί η βουλγαρική πλευρά.

Στον ελληνικό στρατό παραδόθηκαν 25.000 αιχμάλωτοι, 1.000 αξιωματικοί και 70 πυροβόλα. Ήταν μια παράδοση χωρίς όρους, αποτέλεσμα στρατηγικής και ψυχραιμίας, όχι τύχης.

Η είσοδος του ελληνικού στρατού

Το απόγευμα της 27ης Οκτωβρίου οι πρώτοι Εύζωνοι εισήλθαν από την παραλιακή λεωφόρο. Η Θεσσαλονίκη, σχεδόν έρημη, υποδέχτηκε σιωπηλά την αλλαγή της ιστορίας της. Την αυγή της επόμενης ημέρας ο Κωνσταντίνος έφτασε με τραίνο στον σταθμό και προχώρησε στο Διοικητήριο, όπου παρέστη σε δοξολογία και ανέλαβε επισήμως την πόλη.

Στις 29 Οκτωβρίου 1912 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ έκανε την επίσημη είσοδό του. Η ελληνική σημαία υψώθηκε στον Λευκό Πύργο με ιστό από κατάρτι του βυθισμένου τουρκικού θωρηκτού «Φετίχ Μπουλέντ». Η πόλη γιόρταζε, ολόκληρη η χώρα πανηγύριζε.

Η φράση που έμεινε στην ιστορία

Όταν οι Βούλγαροι αξίωσαν παράδοση, ο Ταχσίν Πασάς απάντησε με τη φράση που έμεινε χαραγμένη στη μνήμη:

«Έχω μόνον μία Θεσσαλονίκη, την οποία παρέδωσα».

Μια φράση που προστάτεψε την πόλη από νέα αιματοχυσία και καθόρισε την τύχη της Μακεδονίας.

Η Θεσσαλονίκη έγινε ελληνική και το γεγονός αυτό άλλαξε τον χάρτη των Βαλκανίων. Η επιτυχία της Ελλάδας άνοιξε τον δρόμο για την ένωση της Μακεδονίας, αλλά και για τη ρήξη με τη Βουλγαρία που οδήγησε λίγους μήνες αργότερα στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο.

Η πόλη γιορτάζει κάθε χρόνο την απελευθέρωσή της ανήμερα του Αγίου Δημητρίου, τιμώντας όσους άλλαξαν για πάντα την ιστορία της.