Άγιος Πορφύριος: Όχι μεγάλες τιμωρίες στην εξομολόγηση, άλλα σωστές συμβουλές

Άγιος Πορφύριος: Συμβαίνει συχνά άνθρωποι που αναζητούν πνευματικό για πρώτη φορά, πολλές φορές να πέφτουν στην παγίδα της απογοήτευσης και να αποκαρδιώνονται αν τύχει και πέσουν σε κάποιον αυστηρό εξομολόγο. Ειδικά αν ο πιστός είναι αδούλευτος πνευματικά και ο πνευματικός του επιβάλλει κάποιο αυστηρό επιτίμιο, πολλές φορές αντιδρά άσχημα, απελπίζεται ή λειτουργεί αντιδραστικά, σχηματίζοντας (αδίκως) αρνητική άποψη για το ευεργετικό μυστήριο της εξομολόγησης.

Αυτό το λεπτό σημείο που όμως είναι τόσο σημαντικό για την σωτηρία των ψυχών, είχε προσέξει και ο Άγιος Πορφύριος. Η επιβολή κανόνων (όταν αυτοί χρειάζονται) είναι μέσα στο πνεύμα της Εκκλησίας, όχι όμως για τιμωρητικούς, άλλα για παιδαγωγικούς λόγους.

Ο Άγιος Πορφύριος έλεγε πάνω στο θέμα ότι: «οι κανόνες αυτοί δεν έχουν το χαρακτήρα της εκδικήσεως η της τιμωρίας, αλλά της διαπαιδαγωγήσεως, και δεν έχουν καμιά σχέση με αυτούς που επιβάλλονται από ορισμένους πνευματικούς κατά την εξομολόγηση, και οι οποίοι, είτε από υπερβάλλοντα ζήλο, είτε από άγνοια, εξαντλούν τα όρια της τιμωρίας, χωρίς να αντιλαμβάνονται, ότι με τον τρόπο αυτό, αντί να κάνουν καλό, διαπράττουν έγκλημα».

Χρήσιμοι οι κανόνες άλλα απαραίτητη και η επιείκεια λοιπόν, σύμφωνα με τον φωτισμένο γέροντα. Και ο πιστός να μην βλέπει με αντιδραστικό εγωισμό τους κανόνες, άλλα και ο εξομολόγος να μην εξαντλεί τα όρια της τιμωρίας και εξουθενώνει τον πιστό.

Ένας πνευματικός θα πρέπει να βρίσκει την χρυσή τομή μεταξύ παιδαγωγίας και επιείκειας. Να μείνει μακριά από τα άκρα. Αν είναι πολύ ελαστικός, τότε ο πιστός ίσως ζημιωθεί πνευματικά, γιατί θα του δίνεται η λανθασμένη εντύπωση πως βαδίζει σε καλό πνευματικό δρόμο και όλα βαίνουν όπως πρέπει. Έτσι θα χάσει το μέτρο για την πνευματική προκοπή του, θα μείνει στάσιμος ή ακόμα χειρότερα μπορεί να οδηγηθεί σε πνευματική αναισθησία.

Από την άλλη, αν ο πνευματικός είναι υπέρμετρα αυστηρός, τότε τι μπορεί να γίνει; Ο Άγιος Πορφύριος μας απαντά:

«Εγώ, πάντα τους φωνάζω και τους συμβουλεύω (σ.σ. στους πνευματικούς), όχι μεγάλες τιμωρίες. Αλλά σωστές συμβουλές. Γιατί, οι μεγάλες τιμωρίες, τροφοδοτούν τον άλλο (το διάβολο) με πλούσια πελατεία. Και αυτός, αυτό περιμένει. Αυτό καραδοκεί, και έχει πάντα ανοιχτές τις αγκάλες του για να τους δεχτεί! Και τους τάζει, μάλιστα, λαγούς με πετραχήλια».

Να λοιπόν τι γίνεται αν εξουθενωθεί ο πιστός από ένα αυστηρό επιτίμιο και τον νικήσει η απογοήτευση. Μόνος κερδισμένος αποδεικνύεται ο «άλλος». Και να αναλογιστούμε πως ειδικά στην αντίχριστη εποχή μας, και μόνο να φέρει τα βήματα του ένας άνθρωπος μέχρι το εξομολογητήριο για πρώτη φορά, είναι πλέον ηρωική πράξη! Άρα σίγουρα δεν υπάρχει πολυτέλεια για να χάνονται ψυχές μακριά από την εξομολόγηση.

Σε τελική ανάλυση, όλοι οι πνευματικοί είναι χρήσιμοι, και οι κάπως πιο αυστηροί και οι πιο ελαστικοί, αρκεί να μην υπάρχει υπερβολή. Αναλόγως την ψυχοσύνθεση κάθε πιστού, λειτουργεί καλύτερα η μία ή η άλλη προσέγγιση. Κάποιος που βρίσκεται σε πνευματικό χάος και περνάει φάση ψυχικού «σκορπίσματος», κάποιες φορές χρειάζεται γερά πνευματικά «χαλινάρια». Κάποιος που είναι πιο συνειδητοποιημένος και σταθερός, ίσως βγάλει τον καλύτερο εαυτό του, σε έναν πνευματικό με συγκαταβατικότητα.

Ο Άγιος Πορφύριος έδινε τεράστια σημασία στην επιλογή του πνευματικού. Να βρίσκει ο πιστός έναν εξομολόγο που τον αναπαύει, που ταιριάζει με την ιδιοσυγκρασία του. Με σωστή κρίση να καταλήγει στο πνευματικό λιμάνι του ο χριστιανός, χωρίς υπερβολές και βεντετισμούς όμως, γιατί το μεγαλύτερο ζητούμενο είναι να γίνεται το μυστήριο.

Όπως έλεγε και ο φωτισμένος γέροντας: «Όπως αναζητάτε τον καλύτερο γιατρό, το ίδιο να κάνετε και για τον πνευματικό. Και οι δύο γιατροί είναι. Ο ένας του σώματος και ο άλλος της ψυχής»!