Φυλακισμένα Μνήματα, το πιο συγκλονιστικό μνημείο του Κυπριακού Ελληνισμού

Τα Φυλακισμένα Μνήματα είναι ένα από τα πιο ιερά και συγκλονιστικά μνημεία του Κυπριακού Ελληνισμού. Βρίσκονται μέσα στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας και αποτελούν τον τόπο ταφής δεκατριών ηρώων της Ε.Ο.Κ.Α. (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών), που εκτελέστηκαν ή σκοτώθηκαν κατά τον ένοπλο αγώνα της περιόδου 1955-1959. Η ιστορία τους είναι βαθιά συνδεδεμένη με τον πόθο των Κυπρίων για Ένωση με την Ελλάδα και παραμένει μέχρι σήμερα ένα σύμβολο θυσίας και εθνικής μνήμης.

Το κοιμητήριο κατασκευάστηκε από τις βρετανικές αποικιακές αρχές υπό τη διακυβέρνηση του σκληρού κυβερνήτη Τζον Χάρντινγκ. Η απόφαση να θάβονται εκεί οι αγωνιστές δεν ήταν τυχαία. Οι Βρετανοί φοβούνταν ότι αν δίνονταν τα σώματα στις οικογένειες, οι κηδείες θα μετατρέπονταν σε τεράστιες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Έτσι, τους έθαβαν κρυφά, αμέσως μετά τις εκτελέσεις, χωρίς να επιτρέπουν σε συγγενείς ή φίλους να παρευρίσκονται. Ο μόνος που έδινε το τελευταίο αντίο ήταν ο ιερέας των φυλακών, ψέλνοντας απ’ έξω, ενώ οι στρατιώτες έριχναν το χώμα πάνω στους νεκρούς.

Στα Φυλακισμένα Μνήματα αναπαύονται εννέα νέοι που απαγχονίστηκαν από τους Βρετανούς και τέσσερις ακόμα αγωνιστές που σκοτώθηκαν στη μάχη. Ο πιο συγκλονιστικός απαγχονισμός ήταν αυτός του Ευαγόρα Παλληκαρίδη, μόλις 18 ετών, του νεότερου μάρτυρα του αγώνα. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου, ένας από τους ηγετικούς αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α., δεν πιάστηκε ποτέ ζωντανός. Οι Βρετανοί, μην μπορώντας να τον συλλάβουν, τον έκαψαν ζωντανό σε ένα σπήλαιο στο Μαχαιρά.

Η ταφή των αγωνιστών στους ίδιους χώρους όπου κρατούνταν και εκτελούνταν, προσδίδει στα Φυλακισμένα Μνήματα μια τραγική ιερότητα. Μέχρι το τέλος του αγώνα, οι οικογένειες δεν ήξεραν καν πού βρίσκονταν οι τάφοι των αγαπημένων τους. Όταν το 1959 υπογράφηκαν οι συμφωνίες που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της Κύπρου, το κοιμητήριο αποκαλύφθηκε και οι συγγενείς μπόρεσαν για πρώτη φορά να αποτίσουν φόρο τιμής.

Σήμερα, τα Φυλακισμένα Μνήματα είναι ένα εθνικό προσκύνημα. Στον τοίχο του κοιμητηρίου υπάρχει χαραγμένη η φράση:
«Τ’ ανδρειωμένου ο θάνατος, θάνατος δε λογιέται»,
ως υπενθύμιση ότι η θυσία των ηρώων αυτών παραμένει αιώνιο σύμβολο ελευθερίας.