Ηταν ο πρώτος επίσημος Έλληνας κατάσκοπος της Επανάστασης

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 είχε πολλούς πρωταγωνιστές που πολέμησαν στα πεδία των μαχών, αλλά ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξη Ελλήνων που έδρασαν ως κατάσκοποι για την υπόθεση της ελευθερίας. Ένας από αυτούς, και ίσως ο πρώτος επίσημος Έλληνας κατάσκοπος της Επανάστασης, ήταν ο Ιωάννης Μακρυγιάννης, ένας άνθρωπος που η ζωή του ταυτίστηκε με τις πιο κρίσιμες στιγμές του αγώνα.

Το 1820, ο Μακρυγιάννης μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, μια μυστική οργάνωση που προετοίμαζε την επανάσταση εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατά την πρώτη φάση της δράσης του, ανέλαβε να συλλέξει πληροφορίες για την κατάσταση των τουρκικών δυνάμεων στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα. Τον Μάρτιο του 1821, ταξίδεψε από την Άρτα στην Πάτρα με πρόσχημα μια εμπορική αποστολή, αλλά στην πραγματικότητα είχε σκοπό να ενημερώσει τους Φιλικούς για τις τουρκικές κινήσεις. Αυτή ήταν μια από τις πρώτες οργανωμένες προσπάθειες κατασκοπείας υπέρ της Επανάστασης.

Όταν οι Οθωμανοί υποψιάστηκαν τον ρόλο του, ο Μακρυγιάννης βρήκε προσωρινό καταφύγιο στο ρωσικό προξενείο της Πάτρας και κατάφερε να διαφύγει με μια μικρή φελούκα. Επιστρέφοντας στην Άρτα, συνελήφθη και φυλακίστηκε, κατηγορούμενος ότι είχε επαφές με τους επαναστάτες. Η σύλληψή του υπογραμμίζει τον κίνδυνο που διέτρεχαν οι Έλληνες πράκτορες εκείνης της εποχής. Τελικά, απελευθερώθηκε χάρη στην παρέμβαση ισχυρών προσώπων, γεγονός που του επέτρεψε να συνεχίσει τη στρατιωτική του δράση.

Η κατασκοπευτική του δραστηριότητα δεν σταμάτησε εκεί. Σε πολλές φάσεις του Αγώνα, ο Μακρυγιάννης είχε καθοριστικό ρόλο στη συλλογή πληροφοριών, ειδικά κατά τις πολιορκίες της Αθήνας και της Ακρόπολης. Συνδύαζε τις ικανότητες ενός ικανού στρατηγού με τη διαίσθηση ενός ανθρώπου που καταλάβαινε την αξία της πληροφορίας στον πόλεμο. Η δράση του αποτέλεσε ένα πρώιμο παράδειγμα οργανωμένης κατασκοπείας, κάτι που εξελίχθηκε πολύ περισσότερο στους μεταγενέστερους ελληνικούς πολέμους.