Έκαψε όντως όλες τις γυναίκες της πόλης επειδή σκότωσε κατά λάθος τη δική του;

Στην αρχαία Κόρινθο του 7ου αιώνα π.Χ., η τυραννία δεν ήταν απλώς πολιτική μέθοδος. Ήταν τρόπος ζωής, επιβολής και –ενίοτε– σκοτεινής παρακαταθήκης. Ο Περίανδρος, ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους ηγεμόνες της αρχαιότητας, διχάζει ακόμη και σήμερα ιστορικούς και αναλυτές. Για άλλους είναι ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας, για άλλους ένα πρόσωπο σκοτεινό, με βίαιες εξάρσεις και απολυταρχική λογική που ξεπέρασε τα όρια.

Ανάμεσα στις πιο μακάβριες ιστορίες που τον ακολουθούν είναι εκείνη που λέει πως, όταν σκότωσε τη σύζυγό του Μέλισσα από θυμό, κατόπιν διέταξε να καούν ζωντανές οι γυναίκες της πόλης. Όχι μία, όχι δύο – όλες. Μια πράξη που σήμερα ακούγεται σχεδόν αδιανόητη, μα στην αρχαιότητα μπορούσε να εκληφθεί ως μνημόσυνο εξιλέωσης, μια τελετουργία που θα καθησύχαζε το πνεύμα της νεκρής ή θα επανέφερε την ισορροπία στην πόλη. Η εικόνα θυμίζει αρχαία τραγωδία: στάχτη, αίμα, εξουσία που ξεπερνά τα όρια του ανθρώπινου και γλιστράει προς το μυθικό.

Όμως η Ιστορία –τουλάχιστον όπως την καταγράφουν οι πιο έγκυρες και πρώιμες πηγές– δε φαίνεται να επιβεβαιώνει αυτή τη φριχτή συλλογική εκδίκηση. Το ότι σκότωσε τη γυναίκα του αναφέρεται. Ότι μετανόησε, επίσης. Αλλά η μαζική καύση των γυναικών της Κορίνθου δεν υπάρχει καταγεγραμμένη σε ιστορικά χρονικά με βεβαιότητα. Ίσως πρόκειται για παραλλαγή που δημιουργήθηκε σε μεταγενέστερους χρόνους, με σκοπό να χρωματίσει ακόμη περισσότερο τον ήδη σύνθετο και τρομακτικό του χαρακτήρα.

Η αλήθεια είναι πως η φιγούρα του Περίανδρου επιβιώνει ανάμεσα σε θρύλους και αντιφάσεις. Ένας τύραννος που έστειλε 300 νέους από την Κέρκυρα να ευνουχιστούν, αλλά ταυτόχρονα υποστήριζε την ευημερία των τεχνών. Ένας άντρας που δολοφόνησε από ζήλια, αλλά καθαγιάστηκε από τη σοφία του. Ένας αρχαίος ηγεμόνας που, ακόμη και χιλιάδες χρόνια μετά, μας προκαλεί να αναρωτηθούμε: Πόσα από αυτά που διαβάζουμε είναι Ιστορία και πόσα μυθοπλασία;

Η ιστορία με τις γυναίκες μπορεί να μην είναι απολύτως επιβεβαιωμένη, αλλά λέει πολλά για το πώς η φήμη ενός ανθρώπου μπορεί να ξεπεράσει την πραγματικότητα. Γιατί, τελικά, η εξουσία δεν αρκείται μόνο στις πράξεις· διαμορφώνεται και από τις αφηγήσεις που τις περιβάλλουν.