Έχουμε οι Έλληνες μεγαλύτερο IQ από τους Τούρκους;

Σε διάφορα φόρουμ και άτυπες συζητήσεις, κυκλοφορεί συχνά η άποψη πως οι Έλληνες έχουν υψηλότερο μέσο IQ από τους Τούρκους. Η ιδέα αυτή στηρίζεται κυρίως σε έναν αριθμό: περίπου 92 για την Ελλάδα, περίπου 86 για την Τουρκία. Όμως, η ιστορία πίσω από αυτούς τους αριθμούς είναι πολύ πιο περίπλοκη και λιγότερο ξεκάθαρη απ’ όσο φαίνεται.

Οι τιμές αυτές προέρχονται από μελέτες των Richard Lynn και Tatu Vanhanen, οι οποίοι προσπάθησαν να ταξινομήσουν τον κόσμο με βάση τον «εθνικό δείκτη νοημοσύνης». Το πρόβλημα είναι πως τα στοιχεία τους ήταν σε πολλές περιπτώσεις εκτιμήσεις, βασισμένες σε μικρά ή και αμφιλεγόμενα δείγματα, μεθοδολογικά κενά και πολιτισμικές προκαταλήψεις.

Τα IQ τεστ φτιάχτηκαν για να μετρούν τη νοητική επίδοση ατόμων, όχι λαών. Ένα τεστ μπορεί να είναι αξιόπιστο όταν εφαρμόζεται σε έναν μαθητή σε σταθερές συνθήκες, αλλά όταν μιλάμε για εκατομμύρια ανθρώπους σε διαφορετικά κοινωνικά, εκπαιδευτικά και γλωσσικά περιβάλλοντα, τα αποτελέσματα χάνουν την εγκυρότητά τους.

Πιο ουσιαστική εικόνα μας δίνουν ίσως άλλοι δείκτες, όπως οι επιδόσεις των μαθητών σε παγκόσμιες εκπαιδευτικές μελέτες τύπου PISA. Εκεί, η Ελλάδα και η Τουρκία κινούνται σε κοντινές βαθμολογίες, με την Ελλάδα να έχει ελαφρύ προβάδισμα, αλλά χωρίς διαφορές που να αποδεικνύουν ευφυΐα ή ανωτερότητα.

Ο κοινωνικοοικονομικός παράγοντας παίζει καθοριστικό ρόλο. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, η διατροφή στην παιδική ηλικία, όλα αυτά επηρεάζουν τις γνωστικές δυνατότητες. Δεν είναι τυχαίο ότι οι χώρες με υψηλό δείκτη ανάπτυξης έχουν επίσης και υψηλότερους μέσους δείκτες IQ.

Σε κάθε περίπτωση, η νοημοσύνη δεν είναι μόνο αριθμοί. Είναι γλώσσα, είναι επινοητικότητα, είναι προσαρμοστικότητα, είναι πολιτισμός. Δεν μετριέται με τεστ γραπτά, ούτε συγκρίνεται ανάμεσα σε λαούς. Και σίγουρα δεν ορίζει την αξία κανενός.