Έθαψε δέκα παιδιά και έγραψε την πιο όμορφη μουσική που άκουσε ποτέ ο κόσμος
Η ζωή του Γιάνατσεκ ήταν γεμάτη απώλειες. Κι όμως, από τον θάνατο έβγαλε την πιο σπαρακτική και αληθινή μουσική του αιώνα του.
Ο Λέος Γιάνατσεκ έμαθε τη μουσική από τα βουνά της Μοραβίας και τη σιωπή του πένθους. Ήταν παιδί φτωχών, μα είχε στα χέρια του ένα ταλέντο που έκαιγε. Τραγουδούσε σε μοναστήρια, έγραφε φανταστικές νότες πάνω σε ξύλινα τραπέζια και άκουγε μέσα του φωνές που δεν ήξερε να εξηγήσει. Ήταν μαθητής χωρίς πιάνο. Μόνο με ένα ζωγραφισμένο πληκτρολόγιο πάνω στο γραφείο του.
Παντρεύτηκε τη μαθήτριά του. Έκαναν παιδιά. Τα έχαναν. Άλλα γεννιόντουσαν άρρωστα. Άλλα πέθαιναν από φυματίωση. Άλλα δεν πρόλαβαν να περπατήσουν. Η κόρη του Όλγκα πέθανε στα 21 της. Γυρίζοντας από τη Ρωσία, άρρωστη και χλωμή, έλιωσε στα χέρια του. Ο Λέος την κρατούσε και έγραφε. Έγραψε την «Γιένουφα». Έγραψε τον θρήνο του.
Κάθε παιδί που πέθαινε, ήταν μία νέα όπερα. Κάθε τάφος, ένα πιάνο που έκλαιγε. Οι φίλοι του έλεγαν πως ο Γιάνατσεκ «έγραφε με τα δόντια σφιγμένα». Δεν ήταν μουσική, ήταν επιβίωση. Οι συγγενείς τον θυμούνται να λέει: «Αν δεν γράψω απόψε, αύριο δεν θα μπορώ να κοιτάξω τον εαυτό μου».
Δεν έγινε διάσημος νέος. Στα 62 του, μόλις τότε τον ανακάλυψαν. Ήταν ήδη κουρασμένος από τις απώλειες. Είχε ταφίσει παιδιά της οικογένειας, δικά του, παιδιά φίλων, μαθητές. Και πάντα έγραφε μουσική μετά. Πάντα.
Η «Πονηρή Αλεπουδίτσα» φαίνεται εύθυμη. Είναι γεμάτη θάνατο. Η «Γλαγολιτική Λειτουργία» είναι μια προσευχή που γράφτηκε από έναν άθεο. Δεν πίστευε στον Θεό. Πίστευε στον πόνο. Και στον ρυθμό που έχει το τρέμουλο του ανθρώπου όταν χάνει κάποιον.
Στα 74 του, ερωτεύτηκε μια γυναίκα 38 χρόνια μικρότερη. Άρχισε πάλι να γράφει σαν νέος. Κάθε γράμμα του ήταν μια παρτιτούρα. Κάθε ανάμνηση, ένα μουσικό θέμα. Και όταν πέθανε, άφησε μισή όπερα πάνω στο γραφείο του. Το τέλος δεν το πρόλαβε.
Αλλά πρόλαβε να αφήσει πίσω του την πιο σπαρακτική μουσική του 20ού αιώνα. Μια μουσική γεμάτη ανάσες, λαχτάρα, φύλλα που πέφτουν, παιδιά που χάνονται. Δεν χρειάζεται να ξέρεις νότες για να καταλάβεις τον Γιάνατσεκ. Αρκεί να έχεις χάσει κάτι. Ή κάποιον.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
