Πίεση, εξάντληση, ψυχολογικά τρικ και άλλοι τρόποι που χρησιμοποιούν οι αστυνομικοί για να αποσπούν ομολογίες

Δεν χρειάζεται να ασκήσεις βία για να σπάσεις έναν άνθρωπο. Αρκεί να του στερήσεις τον ύπνο, να τον απομονώσεις, να του δημιουργήσεις την ψευδαίσθηση ότι όλα τελείωσαν. Στα περισσότερα ανακριτικά πρωτόκολλα του πλανήτη, ο βασικός στόχος είναι ένας: η ομολογία. Όχι η αλήθεια. Η ομολογία. Και υπάρχουν δεκάδες τεχνικές για να την πετύχεις, χωρίς να αφήσεις ούτε μελανιά.

Η πρώτη μέθοδος είναι η συναισθηματική πίεση. Ο ανακριτής γίνεται φίλος. Ενδιαφέρεται. Παριστάνει ότι καταλαβαίνει. Μπορεί ακόμα και να “συμφωνεί” με τις πράξεις του υπόπτου. Του μιλάει για ώρες, χωρίς θυμό, μόνο με κόπωση. Του λέει ότι το να μιλήσει θα τον βοηθήσει. Ότι “όλοι το κάνουν”. Κι όσο περνά η ώρα, το δωμάτιο μικραίνει. Όχι κυριολεκτικά — αλλά στο μυαλό του ανθρώπου που κάθεται απέναντι από το τραπέζι.

Η δεύτερη μέθοδος είναι η εξάντληση. Η στέρηση ύπνου, το φως όλη νύχτα, οι αλλεπάλληλες κλήσεις για κατάθεση χωρίς σταθερό ωράριο, η απομόνωση από δικηγόρους, το αίσθημα εγκατάλειψης. Σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιαπωνία, έχουν καταγραφεί ανακρίσεις που διαρκούν 15 ή και 24 ώρες συνεχόμενα. Και οι περισσότεροι σπάνε όχι από φόβο, αλλά από το ότι θέλουν να τελειώσει.

Στη Γαλλία υπάρχει η τεχνική του “έσπασες ήδη, απλώς δεν το ξέρεις”. Δείχνουν ψεύτικες αποδείξεις. Φωτογραφίες που δεν υπάρχουν. Βίντεο από κάμερες που δεν λειτουργούσαν ποτέ. Και σου λένε “το έχουμε, απλώς πες το”. Είναι νόμιμο. Δεν θεωρείται βασανιστήριο. Κι όμως, έχει οδηγήσει σε δεκάδες ψευδείς ομολογίες.

Στην Ιταλία, οι ανακριτές επιτρέπεται να σε κρατούν μέχρι και 48 ώρες πριν αποφασίσουν αν θα σε κατηγορήσουν. Όλο αυτό το διάστημα μπορούν να σε ρωτούν ξανά και ξανά. Στις ΗΠΑ, η μέθοδος Reid – η πιο διαδεδομένη στον κόσμο – βασίζεται σε εννέα στάδια πίεσης. Από το “σε καταλαβαίνω” μέχρι το “αν δεν το πεις τώρα, θα το πληρώσεις μετά”. Το 70% των ψευδών ομολογιών προήλθε από αυτή τη μέθοδο.

Στην Ελλάδα, οι αστυνομικές αρχές δηλώνουν ότι σέβονται πλήρως τα δικαιώματα του κατηγορουμένου. Όμως υπάρχουν καταγγελίες για κατάχρηση κράτησης χωρίς επικοινωνία, πίεση χωρίς παρουσία δικηγόρου και ωριαίες ή μεταμεσονύκτιες ανακρίσεις που καταρρακώνουν τον ψυχισμό. Δεν μιλάμε για βασανιστήρια. Μιλάμε για πίεση. Για τις λεπτές εκείνες τακτικές που δεν αφήνουν σημάδια αλλά έχουν αποτέλεσμα.

Η κοινή γνώμη αντιδρά μόνο όταν υπάρχει τραύμα. Όταν “σπάει η μύτη”. Αλλά τις περισσότερες φορές, το σπάσιμο είναι εσωτερικό. Μπορεί να μην ακουμπήθηκε κανείς, αλλά να ομολόγησε πράγματα που δεν έκανε. Μπορεί να φταίει. Μπορεί και όχι. Σημασία έχει ότι έσπασε.

Και το παράδοξο είναι ότι ακόμα και σήμερα, η αστυνομική πίεση παραμένει ένα γκρίζο πεδίο. Νόμιμο. Αλλά όχι πάντα ηθικό. Λειτουργικό. Αλλά όχι πάντα δίκαιο. Σε πολλές χώρες έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται το δικαίωμα του ύποπτου στη σιωπή και η ανάγκη να υπάρχουν ειδικοί επόπτες κατά την ανάκριση. Στην Ελλάδα, τέτοιες προβλέψεις υπάρχουν στα χαρτιά, αλλά σπάνια εφαρμόζονται στην πράξη.

Στο τέλος, η εξουσία θέλει να ακούσει το “ναι, το έκανα”. Και θα χρησιμοποιήσει κάθε μέσο — εκτός από το να σε χτυπήσει. Γιατί πια, δεν χρειάζεται να σε χτυπήσει. Αρκεί να σε κάνει να πιστέψεις ότι δεν έχεις άλλη επιλογή.