Τραγωδία στο εργοστάσιο «Βιολάντα»: Ανύπαρκτο κράτος – Αχόρταγη παραγωγή – Απανθρακωμένες ζωές

Ας κάνουμε για ένα λεπτό, εικόνα την τραγωδία που βρήκε αυτές τις πέντε εργάτριες στη μπισκοτοβιομηχανία «Βιολάντα». Κυριακάτικα, ντύνεσαι βιαστικά, χαιρετάς με βαριά καρδιά την οικογένειά σου και βγαίνεις μέσα στη μαύρη νύχτα για να πιάσεις νυχτερινή βάρδια στο εργοστάσιο ως τα κρύα ξημερώματα της Δευτέρας. Ωθώντας τον οργανισμό σου πέρα από τα βιολογικά του μέτρα, τρέφεις την αχόρταγη παραγωγή με την αναγκαστική αϋπνία σου, για να βγάλεις τον άρτο τον επιούσιο.

Σε ένα ακόμα νυχτοκάματο κοπιώδους ρουτίνας, έχεις τουλάχιστον την παρηγοριά να νοιώθεις οικεία την κάθε γωνιά του εργοστασίου, να υποθέτεις ότι υπάρχουν τα αυτονόητα μέτρα ασφαλείας και ότι αποκλείεται να κρύβει ιδιαίτερους κινδύνους μια πασίγνωστη μπισκοτοβιομηχανία. Οι ώρες περνούν μηχανικά με το μυαλό στο σχόλασμα. Μια βιομηχανοποιημένη ζωή που δεν γνωρίζει ανθρώπινες ανάγκες.

Σαν «φαντάσματα» του μόχθου, οι εργάτες του νυχτεριού τελειώνουν τη μέρα τους – όταν όλος ο υπόλοιπος κόσμος την ξεκινά. Πολλές εργαζόμενες μάνες δεν έχουν καν την «πολυτέλεια» να ξεκουραστούν και συνεχίζουν σερί τις υποχρεώσεις τους, μέχρι να εξασφαλίσουν λίγες ώρες ύπνου το μεσημέρι ή το απόγευμα.

Σε μια τέτοια αφύσικη ζωή, η ρουτίνα είναι ο μεγαλύτερος εχθρός σου, αλλά και ο μοναδικός άσπονδος φίλος σου. Το να δουλεύεις σαν εξάρτημα μηχανής σε φθείρει ψυχοσωματικά, αλλά σε αυτήν την ανελέητη επανάληψη αποζητάς και ένα αποκούμπι: ότι αυτή η βάρδια θα περάσει όπως πέρασε και χθες, όπως πέρασε προχθές, όπως περνάει χρόνια τώρα σε ένα ανελέητο ρολόι που τρέχει στο διηνεκές, λύνοντας τους λογαριασμούς μας με το τώρα.

Όμως το «τώρα» αυτών των 5 γυναικών πάγωσε σε μια ανύποπτη στιγμή. Μια εκκωφαντική έκρηξη, ένα κτίριο που «άνοιξε» σαν κομματιασμένο αλουμινόχαρτο, φλόγες να πέφτουν βροχή στις εγκαταστάσεις, βομβαρδισμένο τοπίο, 5 εργάτριες απανθρακωμένες στο υπόγειο, εκεί που αθέατες κατέθεταν σώμα και ψυχή για να κρατήσουν όρθιο το σπιτικό τους.

Θύματα βίαιων εργασιακών νόμων

Τα εργατικά εγκλήματα ποτέ δεν είναι αυθύπαρκτα συμβάντα. Έχουν πάντοτε «αυτουργούς» το κράτος και συνήθως και την εργοδοσία. Όλοι αυτοί που παρουσίαζαν ως εργασιακή «ευλογία» τις 2-3 ταυτόχρονες δουλειές, την εξαήμερη εργασία, το 13ωρο, τις άδειες – λάστιχο και την κατάργηση της Κυριακάτικης αργίας σε σημείο που «θα τσακώνονται ποιος θα πρωτοδουλέψει Κυριακή», έχουν βάλει «φωτιά» σε ζωές πολύ πριν ξεσπάσει φωτιά σε εργοστάσια. Θυμάμαι χαρακτηριστικά τη Νίκη Κεραμέως να δικαιολογεί το 13ωρο με το τραγικό επιχείρημα ότι δεν αφορά όλους τους εργαζόμενους, αλλά κυρίως εκείνους που δουλεύουν σε βιομηχανίες. Σαν να μιλούσε για άτομα β’ διαλογής που δεν έγινε και τίποτε να δουλεύουν ήλιο με ήλιο.

Όλη αυτή η κρατική βία αναποδογυρισμένων νοημάτων όπου η σκλαβιά παρουσιάζεται σαν προκοπή, ο εργασιακός μεσαίωνας σαν παραγωγική «αναγέννηση», η φτώχεια σαν δείκτης ευημερίας και τα δικαιώματα της εργασίας ως εμπόδια επενδύσεων, τελικά έχει το αποτέλεσμα ενός πολύνεκρου αστικού πολέμου. Κάθε χρόνο στην Ελλάδα 200 – και πλέον – άνθρωποι σκοτώνονται εν ώρα εργασίας. Τις περισσότερες φορές, σε θέσεις ανειδίκευτης εργασίας όπου οι άνθρωποι δουλεύουν καθαρά από ανάγκη.

Μια μάνα που δεν μπορεί να αφοσιωθεί στο μεγάλωμα του παιδιού της γιατί το κράτος έχει μετατρέψει την ανατροφή σε ακανθώδη άθλο, τελικά θα καταλήξει σε μια φάμπρικα για να ζει το σπιτικό της δια της απουσίας της, για έναν εργοδότη και έναν υπουργό που την καταναλώνει ακόρεστα ως προϊόν εκμετάλλευσης, ενώ σμικρύνεται ως μητέρα, ως πολίτης και ως άνθρωπος. 

Οι ανύπαρκτοι έλεγχοι στους χώρους εργασίας λειτουργούν στο ίδιο μοτίβο με τους ανύπαρκτους ελέγχους στην αισχροκέρδεια της αγοράς, από το εργοστάσιο ως το ράφι του σούπερ μάρκετ, το κράτος αλληθωρίζει μπροστά στα διαπλεκόμενα συμφέροντα. Εντατικοποίηση της εργασίας, μείωση κόστους, ακροβασίες με το «πάμε κι όπου βγει», η ίδια δολοφονική συνταγή από κράτος και ιδιώτες, παράγουν τα ίδια και τα ίδια δράματα.

Πέντε ζωές χαμένες για το τίποτα, θα αναπληρωθούν ψυχρά ως εργατικές θέσεις, αλλά δεν θα αναπληρωθούν ποτέ ως Βασιλική, ως Έλενα, ως Σταυρούλα, ως πανάξιες μαμάδες που δεν θα αντικρύσουν ξανά τα παιδιά τους, ως σύζυγοι που άφησαν πίσω μισερή την οικογένεια τους να θρηνεί το αιφνίδιο «γιατί».

Δεν παραγνωρίζουμε ότι η «Βιολάντα» είναι μια αμιγώς ελληνική βιομηχανία, από τις ελάχιστες που κοντράρουν στα ίσια τις πολυεθνικές που έχουν σαρώσει την εγχώρια αγορά. Έχουμε ξαναδεί το «έργο» ελληνικές επιχειρήσεις να λαμπαδιάζουν από το πουθενά με ισχυρές ενδείξεις σαμποτάζ, αλλά στην παρούσα φάση δεν μπορούμε να εικάσουμε τίποτα. Τα μέτρα ασφαλείας και οι εργασιακές συνθήκες είναι οπωσδήποτε ζητούμενα προς διερεύνηση για το εάν πληρούσαν τις προϋποθέσεις. Αλλά πέρα και πάνω από αυτά, η ρίζα του δράματος είναι η ίδια η ανάγκη μιας μάνας να καταφύγει σε μια τόσο ασύμβατη εργασία για να τα βγάλει πέρα. Σε μια αμείλικτη γραμμή παραγωγής όπου μπαίνεις άνθρωπος και βγαίνεις ψυχοσωματικό ερείπιο, αλλά ενίοτε και μη αναγνωρίσιμη σορός…