Δημοσκοπήσεις : Τι είναι η προθεση ψήθου, η εκτίμηση ψήφου και η παράσταση νίκης;

Στις δημοσκοπήσεις επανέρχονται συνέχεια τρεις όροι που μπερδεύουν πολύ κόσμο. Πρόθεση ψήφου, εκτίμηση ψήφου και παράσταση νίκης. Ακούγονται συγγενικά, αλλά στην πράξη μετράνε τρία διαφορετικά πράγματα. Κι αν δεν έχεις καθαρή εικόνα για το τι σημαίνει το καθένα, είναι εύκολο να δεις μια έρευνα και να νομίσεις ότι λέει κάτι άλλο από αυτό που όντως λέει.

Τι είναι η πρόθεση ψήφου

Η πρόθεση ψήφου είναι το πιο άμεσο ερώτημα σε μια πολιτική έρευνα. Ο ερευνητής ρωτά συνήθως κάτι πολύ απλό, όπως αν είχαμε εκλογές την επόμενη Κυριακή τι θα ψηφίζατε. Η απάντηση που δίνει εκείνη τη στιγμή ο πολίτης καταγράφεται όπως ακριβώς είναι. Γι’ αυτό και η πρόθεση ψήφου θεωρείται η πιο κοντινή εικόνα στο πρωτογενές υλικό της δημοσκόπησης.

Υπάρχει όμως εδώ ένα βασικό σημείο. Στην πρόθεση ψήφου δεν μπαίνουν μόνο όσοι κατονομάζουν ένα κόμμα. Μέσα είναι και όσοι λένε δεν ξέρω, δεν έχω αποφασίσει, δεν απαντώ, λευκό, άκυρο ή ακόμη και αποχή. Αυτό σημαίνει ότι η πρόθεση ψήφου δεν δείχνει μόνο τι δύναμη έχουν τα κόμματα, αλλά και πόσο καθαρή ή θολή είναι η εικόνα εκείνη τη στιγμή. Όταν οι αναποφάσιστοι είναι πολλοί, η μέτρηση φανερώνει ότι υπάρχει ακόμη μεγάλη ρευστότητα.

Για όποιον διαβάζει μια δημοσκόπηση, η πρόθεση ψήφου έχει ιδιαίτερη αξία γιατί δείχνει την ακατέργαστη εικόνα της στιγμής. Αν ένα κόμμα είναι πρώτο εκεί, αυτό έχει βάρος. Αν όμως απέναντί του υπάρχει μια πολύ μεγάλη δεξαμενή αναποφάσιστων, τότε τίποτα δεν έχει κλειδώσει. Γι’ αυτό και δύο δημοσκοπήσεις μπορεί να εμφανίζουν παρόμοια πρόθεση ψήφου, αλλά να αφήνουν τελείως διαφορετική αίσθηση για το πόσο ανοιχτό παραμένει το πολιτικό σκηνικό.

Τι είναι η εκτίμηση ψήφου

Η εκτίμηση ψήφου πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα. Δεν είναι απλώς η απάντηση που έδωσε κάποιος στο τηλέφωνο ή στο ερωτηματολόγιο. Είναι το αποτέλεσμα στατιστικής επεξεργασίας που κάνει η εταιρεία πάνω στα δεδομένα της έρευνας. Ο στόχος είναι να πλησιάσει περισσότερο στο πώς μπορεί να διαμορφωθεί η τελική ψήφος στην κάλπη.

Αυτό γίνεται κυρίως επειδή στις πραγματικές εκλογές δεν υπάρχει κατηγορία αδιευκρίνιστη ψήφος. Την ημέρα της κάλπης ο πολίτης θα επιλέξει τελικά κάτι ή θα απέχει. Άρα οι εταιρείες προσπαθούν να υπολογίσουν προς τα πού μπορεί να κινηθούν οι αναποφάσιστοι, οι πιο διστακτικοί και όσοι δεν ανοίγουν εντελώς τα χαρτιά τους στη μέτρηση. Η Public Issue το εξηγεί καθαρά, λέγοντας ότι η εκτίμηση δεν είναι αυτούσιο εύρημα, αλλά διορθωτική επεξεργασία των στοιχείων ώστε να περιορίζονται οι αδυναμίες της δημοσκόπησης.

Εδώ γεννιέται και η πιο συνηθισμένη παρεξήγηση. Πολλοί βλέπουν ότι ένα κόμμα έχει, ας πούμε, 24 στην πρόθεση ψήφου και 29 στην εκτίμηση ψήφου και νομίζουν ότι κάποιος το ανέβασε τεχνητά. Δεν είναι αυτό που συμβαίνει από μόνο του. Αυτό προκύπτει επειδή στην εκτίμηση αφαιρείται το κομμάτι της αδιευκρίνιστης ψήφου και γίνεται αναγωγή. Γι’ αυτό τα ποσοστά σχεδόν πάντα εμφανίζονται υψηλότερα σε σχέση με την πρόθεση ψήφου.

Η εκτίμηση ψήφου είναι χρήσιμη επειδή φέρνει περισσότερο τη συζήτηση κοντά στο ερώτημα τι αποτέλεσμα θα μπορούσε να δώσει η κάλπη αν στήνονταν τώρα. Από την άλλη, δεν είναι μαντεία, ούτε προφητεία, ούτε βεβαιότητα. Η ίδια η Public Issue επισημαίνει ότι η εκτίμηση δεν ταυτίζεται με πρόβλεψη του τελικού αποτελέσματος την ημέρα των εκλογών. Είναι μια επεξεργασμένη αποτύπωση της τάσης τη στιγμή που γίνεται η έρευνα.

Τι είναι η παράσταση νίκης

Η παράσταση νίκης είναι κάτι διαφορετικό. Εκεί δεν ρωτούν τον πολίτη τι θα ψηφίσει. Τον ρωτούν ποιο κόμμα πιστεύει ότι θα κερδίσει, ανεξάρτητα από τις δικές του κομματικές προτιμήσεις. Αυτή η διατύπωση εμφανίζεται καθαρά σε παλαιότερες παρουσιάσεις ερευνών της Public Issue για εκλογές και ευρωεκλογές.

Με άλλα λόγια, η παράσταση νίκης δεν μετρά πρόθεση, αλλά την αίσθηση που υπάρχει για τον κοινωνικό συσχετισμό. Δείχνει δηλαδή τι θεωρεί ο κόσμος ότι έρχεται. Κάποιος μπορεί να ψηφίζει ένα μικρό κόμμα ή να μη θέλει καθόλου να επικρατήσει ένα μεγάλο κόμμα, αλλά παρ’ όλα αυτά να απαντά ότι τελικά αυτό θα είναι ο νικητής. Άρα η παράσταση νίκης είναι δείκτης κλίματος και όχι δήλωση ψήφου.

Γιατί έχει και ξεχωριστή σημασία. Δείχνει ποιος έχει την εικόνα του φαβορί. Και στην πολιτική αυτό μετρά πολύ. Όταν ένα κόμμα εμφανίζεται για καιρό ως πιθανός νικητής, μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση υπεροχής, σταθερότητας ή και αναπόφευκτης επικράτησης. Από την άλλη, όταν ένα κόμμα μένει πολύ πίσω στην παράσταση νίκης, έχει μπροστά του όχι μόνο εκλογικό αλλά και ψυχολογικό πρόβλημα.

Τι μετρά ο κάθε δείκτης και γιατί δεν πρέπει να τους συγχέουμε

Γιατί οι τρεις δείκτες δεν λένε το ίδιο πράγμα

Εδώ βρίσκεται η ουσία. Η πρόθεση ψήφου δείχνει τι απαντά ο πολίτης τώρα. Η εκτίμηση ψήφου δείχνει πώς μεταφράζει η εταιρεία αυτά τα δεδομένα σε πιθανό εκλογικό αποτέλεσμα. Η παράσταση νίκης δείχνει ποιον πιστεύει η κοινωνία ότι θα δει πρώτο. Πρόκειται για τρεις διαφορετικούς τρόπους να δεις το ίδιο πολιτικό τοπίο.

Ένα κόμμα μπορεί να προηγείται οριακά στην πρόθεση ψήφου, να ανοίγει περισσότερο τη διαφορά στην εκτίμηση ψήφου και να έχει πολύ μεγάλη παράσταση νίκης. Αυτό δεν είναι αντίφαση. Δείχνει ότι ένα μέρος των αναποφάσιστων ίσως θεωρείται πιθανότερο να κινηθεί προς αυτό, ενώ ταυτόχρονα η κοινωνία το βλέπει ως καθαρό φαβορί. Μπορεί όμως να συμβεί και το αντίστροφο. Ένα κόμμα μπορεί να ανεβαίνει στην πρόθεση ψήφου, αλλά να μένει χαμηλά στην παράσταση νίκης, αν ο κόσμος δεν έχει πειστεί ακόμη ότι μπορεί στ’ αλήθεια να κερδίσει.

Γιατί η εκτίμηση ψήφου συχνά γεννά καχυποψία

Η εκτίμηση ψήφου στηρίζεται σε μεθοδολογία. Εκεί μπαίνουν στάθμιση, παλαιότερα δεδομένα, συμπεριφορά προηγούμενων ψηφοφόρων, ιστορικές σειρές και άλλες τεχνικές. Γι’ αυτό και οι εταιρείες δεν δουλεύουν όλες με τον ίδιο τρόπο. Μπορεί να ξεκινούν από παρόμοια έρευνα, αλλά να φτάνουν σε λίγο διαφορετική εκτίμηση, επειδή χρησιμοποιούν διαφορετικό μοντέλο επεξεργασίας.

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος αλλοιώνει στοιχεία. Σημαίνει ότι η μέθοδος παίζει ρόλο. Η ίδια η Public Issue αναφέρει ότι διεθνώς εφαρμόζονται διαφορετικές τεχνικές και ότι η εκτίμηση είναι αναγκαία ακριβώς επειδή τα πρωτογενή δεδομένα έχουν αδυναμίες και μεροληψίες. Με πιο απλά λόγια, η δημοσκόπηση δεν είναι μια απλή πρόσθεση απαντήσεων. Είναι μέτρηση που δουλεύει με κανόνες, βάρη και διορθώσεις.

Γιατί η παράσταση νίκης επηρεάζει τόσο έντονα την πολιτική συζήτηση

Η παράσταση νίκης είναι από τα πιο ισχυρά πολιτικά ευρήματα γιατί ακουμπά κατευθείαν την ψυχολογία των ψηφοφόρων. Δεν λέει μόνο ποιος αρέσει περισσότερο. Λέει ποιος φαίνεται ότι έρχεται. Και όταν μέσα στην κοινωνία σταθεροποιείται η αίσθηση ότι ένας παίκτης θα κερδίσει, αυτό μπορεί να επηρεάσει τους διστακτικούς, τους πιο χαλαρούς ψηφοφόρους, ακόμη και την ένταση με την οποία κινούνται τα κομματικά επιτελεία.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές έρευνες η ερώτηση γράφεται καθαρά ως ανεξάρτητα από τις κομματικές σας προτιμήσεις ποιο κόμμα πιστεύετε ότι θα κερδίσει. Ζητείται δηλαδή από τον πολίτη να αφήσει στην άκρη το τι θέλει και να πει τι νομίζει ότι θα συμβεί. Αυτό είναι πολύ χρήσιμο, γιατί πολλές φορές οι άνθρωποι μιλούν πιο ειλικρινά για το κλίμα που βλέπουν γύρω τους απ’ ό,τι για την προσωπική τους επιλογή.

Τι πρέπει να προσέχει ο αναγνώστης πριν βγάλει συμπέρασμα

Τι πρέπει να κοιτά ο αναγνώστης όταν βλέπει μια δημοσκόπηση

Το πρώτο που πρέπει να ξεχωρίζει είναι ποιον δείκτη έχει μπροστά του. Άλλο πρόθεση ψήφου, άλλο εκτίμηση ψήφου, άλλο παράσταση νίκης. Μετά χρειάζεται να δει το μέγεθος του δείγματος, τις ημερομηνίες της έρευνας και το περιθώριο σφάλματος. Οι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί έχουν υποχρέωση, όταν μεταδίδουν δημοσκοπήσεις, να συνοδεύουν την παρουσίαση με βασικά στοιχεία όπως η εταιρεία, το μέγεθος του δείγματος και το στατιστικό σφάλμα, ώστε ο πολίτης να ξέρει ακριβώς τι βλέπει.

Κρίσιμο είναι και το περιθώριο σφάλματος. Αν δύο κόμματα έχουν μικρή διαφορά και αυτή πέφτει μέσα στα όρια του στατιστικού λάθους, τότε δεν μπορείς να μιλάς με βεβαιότητα για καθαρό προβάδισμα μόνο από μία μέτρηση. Χρειάζεται να βλέπεις και την τάση σε περισσότερες έρευνες και όχι μόνο έναν αριθμό που βγήκε μία μέρα.

Γιατί δύο δημοσκοπήσεις την ίδια εβδομάδα μπορεί να διαφέρουν

Αυτό είναι από τα πιο συνηθισμένα ερωτήματα. Η εξήγηση είναι απλή. Οι δημοσκοπήσεις μπορεί να διαφέρουν επειδή έχουν άλλο δείγμα, άλλες ημερομηνίες πεδίου, άλλη στάθμιση και άλλο μοντέλο εκτίμησης. Μπορεί επίσης να πέσουν πάνω σε διαφορετική πολιτική στιγμή. Μια δήλωση, μια κρίση, μια υπόθεση που μπαίνει στην επικαιρότητα, όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν τις απαντήσεις ακόμη και μέσα σε λίγες ημέρες.

Γι’ αυτό δεν βοηθά να αντιμετωπίζεται κάθε έρευνα σαν να είναι τελικό εκλογικό αποτέλεσμα. Οι δημοσκοπήσεις είναι εργαλείο μέτρησης τάσεων. Όταν τις διαβάζεις σωστά, βλέπεις αν ένα κόμμα ανεβαίνει, αν άλλο μένει στάσιμο, αν η κοινωνία θεωρεί δεδομένο έναν νικητή ή αν όλα παραμένουν ανοιχτά. Όταν τις διαβάζεις λάθος, καταλήγεις να συγκρίνεις πράγματα που δεν είναι ίδια και να βγάζεις βιαστικά συμπεράσματα.

Τι μένει τελικά

Αν το πούμε όσο πιο απλά γίνεται, η πρόθεση ψήφου δείχνει τι λέει σήμερα ο πολίτης, η εκτίμηση ψήφου δείχνει πώς μεταφράζεται αυτό σε πιθανό αποτέλεσμα και η παράσταση νίκης δείχνει ποιον πιστεύει ο κόσμος ότι θα δει πρώτο. Και τα τρία είναι χρήσιμα. Το καθένα φωτίζει διαφορετική πλευρά της πολιτικής εικόνας. Μόνο αν τα κοιτάξεις μαζί καταλαβαίνεις πραγματικά τι λέει μια δημοσκόπηση και τι δεν λέει.