Άφησε την εξουσία για να καλλιεργεί λάχανα και δεν ξαναγύρισε ποτέ
Ο Διοκλητιανός παραιτήθηκε από τον θρόνο της Ρώμης για να ζήσει ως κηπουρός.
Ονομάστηκε Διοκλητιανός, αλλά γεννήθηκε απλά “Διοκλής” στη Δαλματία. Από φτωχός επαρχιώτης, βρέθηκε να φορά το πορφυρό ένδυμα του Ρωμαίου αυτοκράτορα και να κυβερνά έναν κόσμο που έμοιαζε να καταρρέει. Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία το 284 μ.Χ. δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μια σκιά του παλιού της εαυτού. Ο Διοκλητιανός όμως ήταν αποφασισμένος να τη σηκώσει ξανά στα πόδια της.
Επέβαλε τάξη, οργάνωσε τη διοίκηση, χώρισε την εξουσία σε τέσσερις – τη λεγόμενη Τετραρχία – και έδωσε τέλος σε δεκαετίες χάους. Έφτιαξε νέες πρωτεύουσες, θέσπισε αυστηρό φορολογικό σύστημα, έδωσε ώθηση στη στρατιωτική μηχανή, θεοποίησε το πρόσωπο του Αυτοκράτορα, έκανε τα πάντα πιο μεγάλα, πιο αυστηρά, πιο απολυταρχικά. Ήταν ο άνθρωπος που γύρισε τον διακόπτη για να επανεκκινήσει μια κουρασμένη αυτοκρατορία.
Και έπειτα, το 305 μ.Χ., έκανε το αδιανόητο. Παραιτήθηκε.
Όχι από πίεση. Όχι επειδή τον εκθρόνισαν. Όχι επειδή έχασε σε μάχη. Παραιτήθηκε μόνος του, επικαλούμενος λόγους υγείας, αλλά με απόλυτη συνείδηση ότι ήθελε απλώς να φύγει.
Και πήγε πίσω στην πατρίδα του, κοντά στις ακτές της Δαλματίας, εκεί όπου είχε χτίσει ένα παλάτι – όχι για να το κατοικεί ως βασιλιάς, αλλά για να το μετατρέψει σε κάτι σχεδόν μοναστικό. Έγινε καλλιεργητής. Έγινε κηπουρός.
Όταν οι εμφύλιες συγκρούσεις απείλησαν να διαλύσουν όλα όσα είχε χτίσει, του έστειλαν απεσταλμένους να τον παρακαλέσουν να επιστρέψει στον θρόνο. Ο Κωνσταντίνος, ο Μαξέντιος και οι υπόλοιποι διάδοχοι του δεν είχαν καταφέρει να επιβάλουν σταθερότητα.
Κι εκείνος απάντησε, σύμφωνα με τον ιστορικό Λακτάντιο:
“Αν δείτε με τα μάτια σας το λάχανο που έχω φυτέψει με τα ίδια μου τα χέρια, δεν θα μου ζητήσετε ποτέ ξανά να γυρίσω.”
Ήταν ένας αυτοκράτορας που, αντί να πεθάνει σε μάχη ή δηλητηριασμένος από τους πολιτικούς του αντιπάλους, πέθανε ήρεμος, στον κήπο του, καλλιεργώντας φυτά. Ίσως πιο σοφός από όσους κυβέρνησαν. Ίσως και πιο ελεύθερος.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
