Αυτό το στοιχείο γεννήθηκε από τον πόλεμο και σήμερα κρύβεται στον τοίχο σου. Λέγεται Αμερίκιο.

Ήταν Νοέμβριος του 1945. Ο πόλεμος είχε μόλις τελειώσει, οι πυρηνικές σκιές ακόμα κάπνιζαν στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, και ένα νέο στοιχείο μόλις παρουσιαζόταν δημόσια για πρώτη φορά — όχι σε κάποιο επιστημονικό συνέδριο, αλλά σε ραδιοφωνική εκπομπή για παιδιά. Το ονόμασαν Αμερίκιο, γιατί ακριβώς από κάτω στον Περιοδικό Πίνακα καθόταν το Ευρώπιο. Ήταν μια ειρωνική συμμετρία. Μια χημική εκδίκηση των ΗΠΑ.

Το Αμερίκιο (Am, ατομικός αριθμός 95) δεν υπάρχει στη φύση. Δημιουργείται τεχνητά, με τον βομβαρδισμό πλουτωνίου μέσα σε πυρηνικούς αντιδραστήρες. Παράχθηκε στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ το 1944 από την ομάδα του Γκλεν Σίμποργκ, αλλά η ύπαρξή του έμεινε μυστική μέχρι το τέλος του πολέμου. Το ονόμασαν προς τιμήν της ηπείρου που το γέννησε και το χρησιμοποίησαν, αρχικά, για να κατανοήσουν τα ίδια τα όρια της ύλης.

Όπως πολλά από τα ακτινίδια, το Αμερίκιο είναι ασταθές, ραδιενεργό, και αποσυντίθεται αργά σε ποσειδώνιο. Έχει όμως μια παράξενη ιδιότητα: εκπέμπει σωματίδια άλφα τόσο σταθερά, ώστε έγινε τέλειο για να ανιχνεύει το αόρατο. Και κάπως έτσι, πέρασε από τις πυρηνικές δοκιμές… στους τοίχους των σπιτιών μας.

Το μικρό κουτί που ονομάζουμε ανιχνευτή καπνού έχει μέσα του λιγότερο από ένα εκατομμυριοστό του γραμμαρίου Αμερίκιο-241. Τοποθετημένο ανάμεσα σε δύο ηλεκτρόδια, το στοιχείο ιονίζει τον αέρα. Όταν εισβάλει καπνός, το ρεύμα διακόπτεται και ο συναγερμός ενεργοποιείται. Δεν το βλέπεις. Δεν το ακούς. Δεν το νιώθεις. Κι όμως είναι εκεί, ενεργό επί δεκαετίες.

Το ίδιο το Αμερίκιο, σε καθαρή μορφή, είναι τόσο ραδιενεργό που καταστρέφει τον εαυτό του. Το κρυσταλλικό του πλέγμα διαλύεται με τον καιρό. Κι όμως, ένα γραμμάριο του στοιχείου μπορεί να μείνει σταθερά επικίνδυνο για αιώνες. Χρησιμοποιείται επίσης σε πηγές νετρονίων, σε ραδιομετρικά όργανα, αλλά και σε σχεδιασμούς διαστημικών γεννητριών. Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία το εξετάζει ως πιθανή λύση για μακρινές αποστολές, χάρη στην τεράστια ημιζωή του και τη μικρή παραγωγή θερμότητας.

Το Αμερίκιο, όμως, έχει και σκοτεινές ιστορίες. Ο διαβόητος «Πρόσκοπος της Ραδιενέργειας» στις ΗΠΑ προσπάθησε να φτιάξει πυρηνικό αντιδραστήρα στη φάρμα του μαζεύοντας Αμερίκιο από ανιχνευτές καπνού. Ο Harold McCluskey, υπάλληλος σε πυρηνικό εργαστήριο, εκτέθηκε σε ποσότητα που ξεπερνούσε κατά 500 φορές το όριο ασφαλείας και έμεινε στην ιστορία ως «ο άντρας Αμερίκιο». Επιβίωσε, αλλά δεν ξέχασε ποτέ.

Κι όμως, αυτό το στοιχείο δεν είναι απλώς ραδιενεργό υπόλειμμα του Ψυχρού Πολέμου. Είναι ο αθόρυβος φύλακας σε εκατομμύρια σπίτια. Μπορεί να περάσουν 400 χρόνια μέχρι να αποσυντεθεί η μισή ποσότητα που έχει ένα κουτί ανίχνευσης. Αλλά όσο υπάρχει, δεν σταματά να δουλεύει. Ένα κομμάτι του Μανχάταν Project, στην κρεβατοκάμαρά σου.