Μπορούμε να βρούμε έναν παγωμένο Νεάντερταλ και να τον επαναφέρουμε στη ζωή; Ή μόνο στο Ice Age γίνονται αυτά;

Όσοι μεγάλωσαν βλέποντας την ταινία Ice Age θυμούνται την εικόνα: ένα μαμούθ, ένας προϊστορικός άνθρωπος, και όλα παγωμένα, τέλεια διατηρημένα στον χρόνο. Η φαντασία το κάνει εύκολο. Η επιστήμη, όμως, το κάνει δύσκολο. Μπορούμε στ’ αλήθεια να βρούμε έναν παγωμένο Νεάντερταλ θαμμένο κάπου στη Σιβηρία; Κι αν ναι, μπορούμε να τον επαναφέρουμε στη ζωή;

Οι ελπίδες μας βασίζονται σε προηγούμενα παραδείγματα. Μαμούθ, ρινόκεροι, λύκοι και βίσωνες της εποχής των Παγετώνων έχουν βρεθεί κατεψυγμένα σε εξαιρετική κατάσταση. Κάποια έχουν ακόμα τρίχες, μάτια, ακόμα και αίμα. Έπεσαν σε παγωμένα έλη, θάφτηκαν σε κατολισθήσεις ή παγιδεύτηκαν στη σκληρή γη της Σιβηρίας και της Αλάσκας. Κι όμως, όλα ήταν ζώα. Κανένα δεν ήταν άνθρωπος.

Ο Νεάντερταλ είχε νου, είχε κοινωνία, τελετουργίες. Έθαβε τους νεκρούς του. Κι αυτό είναι πρόβλημα. Γιατί το ταφικό έθιμο σημαίνει διάλυση. Ένα σώμα μέσα στο χώμα δεν παγώνει. Αποσυντίθεται. Αν βρούμε ποτέ έναν κατεψυγμένο Νεάντερταλ, θα πρέπει να είναι κάποιος που πέθανε μόνος, σε ατύχημα, στο απόλυτο κρύο. Σε σημείο τόσο ψυχρό και απομονωμένο, που το σώμα του να μην αγγίχτηκε ποτέ από μικρόβια ή χιόνι που έλιωσε.

Ακόμα κι έτσι, η γη δεν συνεργάζεται. Σε 40.000 χρόνια, το έδαφος κινείται, παγώνει και ξεπαγώνει, διαβρώνεται. Τα καλύτερα διατηρημένα δείγματα ζώων είναι μόλις μερικών χιλιάδων ετών. Για άνθρωπο, είναι σχεδόν αδύνατο. Σχεδόν.

Αλλά ας πούμε πως, κατά τύχη, βρίσκουμε έναν κατεψυγμένο Νεάντερταλ, με το DNA του ανέπαφο. Το ερώτημα τότε γίνεται μεγαλύτερο: μπορούμε να τον επαναφέρουμε στη ζωή; Η απάντηση είναι: ίσως. Εργαστήρια σήμερα επιχειρούν να αναστήσουν το μαλλιαρό μαμούθ με συνδυασμό του DNA του και ελέγχου γονιδίων από ελέφαντα. Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι με τροποποίηση κυττάρων και χρήση τεχνητής μήτρας, κάτι παρόμοιο ίσως είναι δυνατό και για τον Νεάντερταλ.

Το τεχνολογικό εμπόδιο δεν είναι το μεγαλύτερο. Το ηθικό είναι. Αν δημιουργηθεί ένας Νεάντερταλ από το μηδέν, πού θα ζήσει; Θα θεωρείται άνθρωπος ή πείραμα; Πώς θα του μιλήσουμε; Ποια θα είναι τα δικαιώματά του; Και το κυριότερο: με ποιο δικαίωμα του δίνουμε ζωή σε έναν κόσμο που δεν ζήτησε να υπάρξει;

Μπορεί το Ice Age να έκανε τη σκηνή να μοιάζει χαριτωμένη, αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Αν βρεθεί ποτέ ένας παγωμένος Νεάντερταλ, θα κρατά όχι απλώς την ιστορία του παρελθόντος, αλλά το μέλλον της βιοηθικής. Και ίσως η στιγμή εκείνη να είναι το σημείο όπου η επιστήμη θα κληθεί να απαντήσει: μπορούμε; Ναι. Πρέπει; Άγνωστο.