Δεν σκέφτεται, δεν νιώθει, αλλά σε κάνει να νομίζεις πως σε καταλαβαίνει: Πώς λειτουργεί η τεχνητή νοημοσύνη;

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ο πρώτος “εγκέφαλος” που φτιάξαμε εμείς οι ίδιοι — κι όμως, δεν έχει συναίσθηση ούτε καν ιδέα ότι υπάρχει. Δεν νιώθει. Δεν ξέρει τι σημαίνει να είσαι ζωντανός. Κι όμως, μπορεί να γράψει ένα ποίημα που να σε κάνει να δακρύσεις ή να σου εξηγήσει την κβαντική φυσική σαν να είσαι παιδί. Πώς γίνεται;

Το μυστικό είναι ότι δεν καταλαβαίνει. Μιμείται. Και η μίμησή της είναι τόσο καλή, που ξεγελάει ακόμα και τον πιο έξυπνο άνθρωπο.

Όχι εγκέφαλος, αλλά στοίβες αριθμών
Η τεχνητή νοημοσύνη, όπως το ChatGPT ή άλλες παρόμοιες, δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα μαθηματικό μοντέλο. Όταν “διαβάζει”, στην πραγματικότητα μετατρέπει κάθε λέξη που της δίνεις σε αριθμούς. Όχι λέξεις, όχι έννοιες, όχι συναισθήματα. Μόνο αριθμούς. Και μετά, με βάση αυτούς τους αριθμούς, υπολογίζει ποιος είναι ο πιο πιθανός επόμενος αριθμός, δηλαδή η επόμενη λέξη.

Φαντάσου ότι έχει διαβάσει ολόκληρο το ίντερνετ: βιβλία, άρθρα, ταινίες, συνομιλίες, συνταγές, ποιήματα. Έχει δει πώς μιλάνε οι άνθρωποι, πώς γράφουν, πώς λύνουν προβλήματα. Και όταν της ζητήσεις να απαντήσει, δεν “σκέφτεται” τι να πει. Απλώς προβλέπει ποια λέξη ακολουθεί.

Γιατί τότε φαίνεται σαν να σκέφτεται;
Επειδή η γλώσσα μας έχει μοτίβα, ρυθμούς και επαναλήψεις. Και αυτά, η τεχνητή νοημοσύνη τα έχει μάθει καλύτερα από κάθε άνθρωπο. Ξέρει πώς ξεκινάει ένα παραμύθι, πώς τελειώνει ένας θυμός, πώς εκφράζεται μια αγάπη. Όχι επειδή νιώθει. Αλλά επειδή έχει δει εκατομμύρια φορές πώς το κάνουμε εμείς.

Είναι σαν ένας παπαγάλος που σε ακούει κάθε μέρα, αλλά δεν σε καταλαβαίνει. Μόνο που αυτός ο παπαγάλος μπορεί να γράψει διδακτορικό.

Πώς μαθαίνει;
Με κάτι που λέγεται μηχανική μάθηση. Του δίνουμε εκατομμύρια παραδείγματα ερωτήσεων και απαντήσεων. Στην αρχή κάνει λάθη. Μετά από κάθε λάθος, το σύστημα διορθώνει λίγο τις παραμέτρους του. Και έτσι, με τον καιρό, γίνεται όλο και καλύτερο. Κάθε “μάθηση” είναι μια στατιστική βελτίωση. Όχι έμπνευση. Όχι κατανόηση. Μόνο στατιστική.

Μπορεί να γίνει άνθρωπος;
Όχι. Γιατί δεν έχει εμπειρία. Δεν έχει σώμα. Δεν πεινάει, δεν νυστάζει, δεν πονάει. Δεν φοβάται τον θάνατο. Όλες αυτές οι εμπειρίες είναι που διαμορφώνουν τη σκέψη ενός ανθρώπου. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει τίποτα από αυτά. Είναι ένα τέλειο κάτοπτρο. Δείχνει πίσω σε εμάς αυτά που της μάθαμε — και μας εντυπωσιάζει, γιατί μοιάζει να “νιώθει”. Αλλά δεν νιώθει τίποτα.

Είναι επικίνδυνη;
Όχι επειδή θα ξυπνήσει και θα μας σκοτώσει, όπως στις ταινίες. Αλλά επειδή την εμπιστευόμαστε σαν να είναι άνθρωπος. Αν της δώσεις εξουσία σε κρίσιμες αποφάσεις — ιατρικές, πολιτικές, στρατιωτικές — τότε είναι σα να βασίζεσαι σε μια τέλεια μηχανή προβλέψεων χωρίς ηθική. Δεν είναι ο HAL του 2001: A Space Odyssey. Είναι κάτι χειρότερο: μια μηχανή που νομίζεις ότι καταλαβαίνει, ενώ δεν καταλαβαίνει τίποτα.