Έχτισαν ένα ολόκληρο χωριό μόνο και μόνο για να δουν τι παθαίνει ο άνθρωπος όταν ζει συνέχεια με air condition. Το αποτέλεσμα; Σκορπιοί, κατάθλιψη και καφέδες.

Το 1954, στην καρδιά του Τέξας, μια ομάδα μηχανικών, γιατρών και κοινωνιολόγων έστησε ένα κοινωνικό πείραμα που σήμερα μοιάζει με επεισόδιο επιστημονικής δυστοπίας. Έχτισαν 22 σπίτια σε ένα άδειο, χωρίς δέντρα, κομμάτι γης στα βορειοδυτικά του Όστιν και τα εξόπλισαν όλα με air condition. Ήταν η πρώτη κατοικημένη κοινότητα στον κόσμο όπου κάθε σπίτι είχε ενσωματωμένο κλιματισμό. Την ονόμασαν «Austin Air-Conditioned Village».

Ο σκοπός ήταν να δουν πώς αλλάζει η συμπεριφορά, η υγεία και η καθημερινότητα όταν οι άνθρωποι ζουν μόνιμα σε τεχνητά ψυχρό περιβάλλον. Τα σπίτια κατοικήθηκαν από κανονικές οικογένειες που δέχτηκαν να ζήσουν εκεί για έναν χρόνο, με αντάλλαγμα να τους παρατηρούν καθημερινά ερευνητές από πανεπιστήμια και εταιρείες.

Οι πρώτες εβδομάδες κύλησαν ήσυχα, αλλά γρήγορα άρχισαν να εμφανίζονται τα απρόοπτα. Οι οικογένειες παρατήρησαν ότι οι σκορπιοί – που κανονικά αποφεύγουν τα ανθρώπινα σπίτια – έμπαιναν στις κατοικίες τους, αναζητώντας δροσιά. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι το σκοτάδι και η σταθερή θερμοκρασία προσέφεραν ιδανικές συνθήκες για τα αρθρόποδα.

Το ακόμα πιο περίεργο ήταν ότι οι άνθρωποι άρχισαν να αλλάζουν συνήθειες. Οι περισσότερες οικογένειες δήλωσαν ότι είχαν όρεξη για βαριά φαγητά, ψήσιμο στο φούρνο και σούπες, ακόμη και μέσα στον καύσωνα. Επίσης, έπιναν περισσότερο καφέ, και μάλιστα ζεστό. Η εξήγηση ήταν ψυχολογική αλλά και φυσιολογική: ο εγκέφαλος αντιλαμβανόταν το εσωτερικό περιβάλλον σαν χειμερινό και ανταποκρινόταν ανάλογα.

Το πιο ανησυχητικό ήταν η εμφάνιση ήπιας κατάθλιψης και ατονίας σε αρκετά άτομα. Η απομόνωση από το φυσικό φως, η συνεχής απουσία αλλαγής θερμοκρασίας και η σχεδόν πλήρης αποκοπή από τον εξωτερικό κόσμο φάνηκε ότι επηρέαζε τη διάθεση και τα επίπεδα ενέργειας των κατοίκων. Ήταν η πρώτη ένδειξη πως η άνεση, όταν είναι υπερβολική, μπορεί να οδηγήσει σε ψυχολογική στασιμότητα.

Το πείραμα ολοκληρώθηκε χωρίς επίσημες δραματικές ανακοινώσεις. Όμως τα ευρήματα έκαναν αίσθηση στους κύκλους της αρχιτεκτονικής και της δημόσιας υγείας. Πολλοί άρχισαν να μιλούν για τον «τεχνητό άνθρωπο», αυτόν που δεν ζει πια με τον ρυθμό της φύσης αλλά σε κουτιά με σταθερή θερμοκρασία, τεχνητό φως και χωρίς εποχές.

Το πιο εντυπωσιακό; Κάποιες από τις αλλαγές που παρατηρήθηκαν στο Air-Conditioned Village εμφανίζονται σήμερα σε εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε κλειστά, κλιματιζόμενα περιβάλλοντα. Καθώς το 90% των νέων κατοικιών στις ΗΠΑ χτίζεται πλέον με ενσωματωμένο κλιματισμό, το «πείραμα» έχει πια γίνει η πραγματικότητα.