Έδινε λεφτά επί 45 χρόνια, έχτισε την Ομόνοια και χάρισε τα πάντα στο κράτος όσο ζούσε. Ήταν ο πιο παραγνωρισμένος ευεργέτης της Ελλάδας.
Ο Ιωάννης Πάγκας δεν ήταν απλώς ένας ευεργέτης. Ήταν ένας άνθρωπος που έδωσε ό,τι είχε εν ζωή, χτίζοντας την Ομόνοια και μορφώνοντας γενιές φτωχών παιδιών.
Το 1889, ένας γέρος άντρας με καπέλο και ριγωτό πανωφόρι στέκεται στη γωνία της Ομόνοιας. Κοιτάζει δύο κτίρια. Δεν ήταν εκεί την προηγούμενη δεκαετία. Τώρα στέκονται απέναντι σαν δίδυμα: το ξενοδοχείο «Μέγας Αλέξανδρος» και το «Μπάγκειον». Είναι δικά του. Αλλά όχι πια.
Ο Ιωάννης Πάγκας ήταν ήδη πλούσιος όταν αποφάσισε να τα χτίσει. Αλλά δεν τα έχτισε για να μείνει. Τα έχτισε για να τα χαρίσει. Και το έκανε όσο ακόμα ζούσε. Χωρίς να περιμένει να πεθάνει. Χωρίς καμία δόξα, χωρίς μνημεία, χωρίς τηλεγραφήματα.
Γεννήθηκε στην Κορυτσά, το 1814. Όταν ο πατέρας του πήγε να τον παντρέψει με το ζόρι, έφυγε από το σπίτι του για πάντα. Στα 19 του, μπήκε σ’ ένα καράβι και έφτασε στην Αίγυπτο. Ήταν ράφτης. Έβαζε βελόνα και έραβε για να στέλνει χρήματα πίσω στην οικογένειά του. Δεν ήθελε να τους βλέπει. Αλλά δεν ήθελε και να πεινάσουν.
Από την Αλεξάνδρεια έφτασε στη Ρουμανία. Εκεί δεν έραβε. Όργωνε. Αγόρασε γη, έσπειρε, έβγαλε σοδειές. Πήγε σε μέρη που κανείς δεν πήγαινε, μόνο και μόνο γιατί εκεί έπιανε καλύτερα το σιτάρι. Στα 50 του γύρισε στην Ελλάδα — αλλά όχι σαν πλούσιος Έλληνας της διασποράς. Σαν εργάτης που θέλει να πιάσουν τόπο όσα έβγαλε.
Για 45 χρόνια έδινε χρήματα για σχολεία. Σε χωριά που δεν ήξερε. Σε παιδιά που δε θα τον έβλεπαν ποτέ. Όταν η σχολή της Κορυτσάς κινδύνευσε να κλείσει, πλήρωσε ο ίδιος το λειτουργικό της κόστος. Έστελνε βιβλία, χρηματοδοτούσε δασκάλους. Και κανείς δεν το έμαθε.
Το Μπάγκειον χτίστηκε από τον Τσίλλερ, όπως και το αδερφό του απέναντι. Αλλά δεν ήταν για να φιλοξενεί πλούσιους. Ήταν για να φιλοξενεί έργα. Γι’ αυτό τα άφησε στο ελληνικό κράτος πριν ακόμα πεθάνει. Με συμβολαιογραφική πράξη. Όχι με διαθήκη. «Για εθνωφελή και φιλάνθρωπα έργα», έγραψε.
Πέθανε το 1895. Η περιουσία του ήταν πάνω από δύο εκατομμύρια δραχμές. Την είχε ήδη δώσει. Δεν έμεινε τίποτα για να κληροδοτηθεί. Ούτε τάφος δεν έμεινε για να τον θυμίζει. Μόνο τα δύο κτίρια στην Ομόνοια. Και μια επιτροπή: η Μπάγκειος Επιτροπή, που τα διαχειριζόταν για χάρη της κοινωνίας. Όχι του κληρονόμου.
Σήμερα, ελάχιστοι θυμούνται το όνομά του. Δεν έχει δρόμο στο Κολωνάκι, δεν έχει άγαλμα σε πλατεία. Κι όμως, έκανε κάτι που δεν έκανε ούτε ο Ζάππας. Δεν έδωσε ό,τι του περίσσεψε. Έδωσε ό,τι είχε όσο ζούσε.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
