Έδωσαν όλο το ασήμι τους για να πάρουν πιπέρι. Δεν τους έμεινε ασήμι ούτε για δείγμα
Οι Ρωμαίοι λάτρεψαν τα ανατολικά προϊόντα τόσο πολύ που ξόδεψαν όλα τα ασημένια νομίσματα.
Η Ρώμη δεν έπεσε από τις βαρβαρικές εισβολές. Έπεσε πρώτα από την αγάπη της για το πιπέρι. Για τα μεταξωτά από την Κίνα. Για τους πολύτιμους λίθους και τα αρώματα της Ινδίας. Ολόκληρη η αυτοκρατορία άρχισε να αιμορραγεί ασήμι για να ικανοποιήσει την πολυτέλεια μιας ελίτ που ήθελε να μυρίζει σαν βασιλιάς και να τρώει σαν ανατολίτης.
Το πιπέρι έγινε πιο πολύτιμο κι από το κρασί. Οι Ρωμαίοι το πλήρωναν με δηνάρια, με ασημένια νομίσματα που έφευγαν μαζικά προς την Ινδία. Οι Ινδοί δεν ήθελαν να αγοράσουν τίποτα ρωμαϊκό. Όλα πήγαιναν μονόπλευρα. Από Ρώμη προς Ανατολή. Και το μόνο που γύριζε πίσω ήταν φιάλες, μπαχαρικά και μετάξια. Όχι ασήμι.
Ήδη από τον 1ο αιώνα μ.Χ., ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος κατηγορούσε την εμπορική αφαίμαξη: “Η Ρώμη χάνει εκατομμύρια κάθε χρόνο για την πολυτέλεια των Ανατολικών”. Ο Αύγουστος είχε δημιουργήσει λιμάνια στην Ερυθρά Θάλασσα, και η γνώση των μουσώνων από Ινδούς ναυτικούς επέτρεψε στα ρωμαϊκά πλοία να πηγαίνουν απευθείας στην Ινδία, κόβοντας τους Αραβοπερσικούς μεσάζοντες. Αλλά το πρόβλημα έγινε ακόμα χειρότερο: τώρα μπορούσαν να ξοδεύουν πιο γρήγορα.
Το ασημένιο νόμισμα της Ρώμης, ο δηνάριος, άρχισε να γίνεται όλο και πιο αραιός. Η περιεκτικότητα σε ασήμι έπεφτε από το 95% στο 50%, μετά στο 30%, και τελικά σχεδόν μηδενίστηκε. Οι στρατιώτες ζητούσαν μισθούς, οι κάτοικοι απαιτούσαν σταθερές τιμές, και το κράτος προσπαθούσε να καλύψει τα πάντα με φτηνά νομίσματα που δεν είχαν πια αξία.
Το 301 μ.Χ. ο Διοκλητιανός πέρασε το περίφημο Διάταγμα Τιμών. Προσπάθησε να παγώσει τις τιμές και να σταματήσει την υποτίμηση. Απέτυχε. Η Ρώμη είχε μπει σε σπείρα υπερπληθωρισμού. Ο Κωνσταντίνος ήταν εκείνος που τελικά σταθεροποίησε το σύστημα, όχι με ασήμι αλλά με χρυσό. Ονόμασε το νέο νόμισμα solidus. Ένα σταθερό, αξιόπιστο χρυσό νόμισμα, που κράτησε αιώνες. Και από αυτό, λένε, βγήκε η λέξη “soldier”. Γιατί ο στρατιώτης πληρωνόταν με solidus.
Όμως η παλιά ρωμαϊκή οικονομία δεν ανάρρωσε ποτέ πλήρως. Οι ρωμαϊκές αγορές γέμιζαν με φτηνά, αποχαρακτηρισμένα νομίσματα. Το ασήμι είχε φύγει. Οι πλούσιοι συνέχισαν να αγοράζουν πιπέρι. Αλλά ο λαός πλήρωνε με χαλκό. Και ο στρατός, όταν δεν πληρωνόταν, άλλαζε αυτοκράτορα. Το χρήμα δεν έφυγε από τη Ρώμη με πόλεμο. Έφυγε αθόρυβα, μέσα σε σακούλες με μπαχαρικά.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
