Ακρωτηρίαζαν ακόμη και τους αντίχειρές τους για να αποφύγουν τη στράτευση – στο τέλος όμως δεν το κατάφεραν
Δεν ήθελαν να πολεμήσουν, κι έφτασαν στο σημείο να κόψουν τον αντίχειρά τους. Αλλά ο Θεοδόσιος δεν τους άφησε.
Σε μια Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που κλονιζόταν από εσωτερικές αναταραχές και εξωτερικές απειλές, η στρατολογία δεν ήταν απλώς υποχρέωση· ήταν επιβολή. Κανείς δεν ρωτούσε αν ήθελες να πολεμήσεις. Το κράτος όριζε τη μοίρα σου. Και πολλοί Ρωμαίοι άνδρες, για να ξεφύγουν, έκαναν το αδιανόητο: έκοβαν τον αντίχειρά τους.
Η πράξη αυτή είχε όνομα: pollice truncatus. Όσοι αφαιρούσαν τον αντίχειρα, δεν μπορούσαν να πιάσουν σπαθί, να κρατήσουν ασπίδα, να ιππεύσουν σωστά ή να χειριστούν τα όπλα του λεγεωνάριου. Στη θεωρία, τους καθιστούσε άχρηστους στον πόλεμο. Στην πράξη, τους στιγμάτιζε ως λιποτάκτες προτού καν πολεμήσουν.
Μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα, το φαινόμενο είχε πάρει διαστάσεις επιδημίας. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε ταυτόχρονα Γότθους, Πέρσες, Βάνδαλους και φθίνουσα εσωτερική πίστη. Οι άνδρες λιγοστεύανε. Οι αυτοκράτορες ανησυχούσαν. Και τότε ήρθε ο Θεοδόσιος Α’.
Το 384 μ.Χ., ο Θεοδόσιος εξέδωσε νόμο που όριζε πως η απουσία αντίχειρα δεν αποτελούσε πλέον λόγο εξαίρεσης από τον στρατό. Όποιος ήταν σε στρατεύσιμη ηλικία και είχε χέρι, θα υπηρετούσε. Δεν είχε σημασία αν μπορούσε να κρατήσει ξίφος. Μπορούσε να σηκώσει νερό, να σκάψει ορύγματα, να μαγειρέψει, να κουβαλήσει πτώματα. Η Ρώμη έβρισκε ρόλο για όλους.
Η απόφαση προκάλεσε φρίκη. Άνδρες που είχαν ήδη ακρωτηριαστεί, αντιμετώπιζαν τώρα διπλή τιμωρία: σωματική αναπηρία και στρατιωτική υποχρέωση. Η αδυναμία τους δεν έφερε λύπηση· έφερε μόνο καθήκον. Κάποιοι στάλθηκαν ως βοηθητικοί σε βάναυσες περιοχές, άλλοι χρησιμοποιήθηκαν σε εργασίες υποστήριξης μέσα στα στρατόπεδα – πάντα όμως υπό τις ίδιες συνθήκες με τους μάχιμους.
Η κίνηση του Θεοδόσιου δεν ήταν μόνο στρατιωτική· ήταν πολιτική. Ήθελε να δείξει ότι καμία δικαιολογία δεν είναι αρκετή για να παρακάμψει το κράτος. Ότι ακόμα κι ένας ακρωτηριασμένος πολίτης ανήκε πρώτα στην Αυτοκρατορία και μετά στον εαυτό του.
Η τραγική ειρωνεία είναι πως πολλοί από αυτούς πέθαναν όχι από το σπαθί αλλά από τις συνθήκες: λιμοί, αρρώστιες, ψύχος. Η αυτοθυσία τους δεν τους λύτρωσε. Η Ρώμη πάντα ζητούσε κάτι παραπάνω.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
