Έτρωγαν οι αρχαίοι Έλληνες μανιτάρια; Ήξεραν ποια ήταν δηλητηριώδη;
Ήξεραν τι τρώνε ή ρίσκαραν τη ζωή τους; Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ψυγεία, είχαν όμως παρατήρηση, παράδοση και φόβο. Και τα μανιτάρια ήταν κάτι περισσότερο από ένα μυστήριο του δάσους.
Ανάμεσα στα αμπέλια, τις ελιές και τα στάχυα, η αρχαία Ελλάδα έκρυβε κι έναν άλλο καρπό της φύσης: το μανιτάρι. Δεν ήταν η βάση της διατροφής τους, αλλά δεν ήταν και κάτι άγνωστο. Οι αρχαίοι Έλληνες ζούσαν κοντά στη φύση, και η επαφή τους με τα βουνά και τα δάση τούς είχε φέρει κοντά σε κάθε τι που φύτρωνε απρόσκλητο – και ανάμεσά τους τα μανιτάρια είχαν ξεχωριστή θέση.
Ο Θεόφραστος, μαθητής του Αριστοτέλη και πατέρας της βοτανικής, είναι ο πρώτος που καταγράφει μανιτάρια στην ελληνική γραμματεία. Δεν τα θεωρούσε απλώς φυτά· πίστευε ότι προέρχονταν από σάπια οργανικά υλικά και υγρασία, κάτι που απηχούσε τις αντιλήψεις της εποχής για τη γέννηση των φυσικών πραγμάτων. Σημασία όμως είχε ότι τα παρατηρούσαν και τα ξεχώριζαν.
Οι αρχαίοι δεν τα έτρωγαν αδιάκριτα. Ήξεραν ότι κάποια μανιτάρια ήταν επικίνδυνα. Στο έργο του Διοσκουρίδη, που χρησιμοποιήθηκε από γιατρούς για αιώνες, γίνεται αναφορά σε δηλητηριώδη είδη και σε μανιτάρια που μπορούσαν να προκαλέσουν “παραλογισμούς”. Το ίδιο αναφέρει και ο Γαληνός, που διέκρινε τα μανιτάρια σε «κρίσιμα» και «κατάλληλα» για τροφή, καταγράφοντας και φαινόμενα δηλητηρίασης.
Οι θεραπευτικές ή παραισθησιογόνες ιδιότητες ορισμένων ειδών δεν πέρασαν απαρατήρητες. Μπορεί να μην έχουμε αρχαιοελληνικά κείμενα που να λένε «αυτό είναι ψυχεδελικό», αλλά η χρήση φυτών σε τελετές, συμπεριλαμβανομένων και των Μυστηρίων της Ελευσίνας, δείχνει ότι οι αρχαίοι ήξεραν πολύ περισσότερα από όσα άφηναν να εννοηθούν.
Ο καθημερινός άνθρωπος της αρχαιότητας ίσως απέφευγε να ρισκάρει – γιατί ένα λάθος δεν σήμαινε απλώς στομαχόπονο αλλά θάνατο. Όμως οι ιατροί, οι μάγοι και οι φιλόσοφοι γνώριζαν ότι μέσα σε αυτά τα μυστηριώδη σώματα χωρίς φύλλα, χωρίς άνθη και χωρίς καρπό, κρυβόταν ένα φαρμακείο ολόκληρο.
Στους Ρωμαϊκούς χρόνους, η κατανάλωση μανιταριών γινόταν πιο οργανωμένα, με τους εύπορους να τα θεωρούν λιχουδιές. Αλλά η παράδοση της προσοχής, που ξεκίνησε από την ελληνική σκέψη, επέζησε. Ο φόβος για το άγνωστο, το απρόβλεπτο, το μανιτάρι που φυτρώνει και σκοτώνει, έμεινε ως σήμερα.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
