Γιατί δεν γεννιόμαστε με παπούτσια αφού τα χρειαζόμαστε για να περπατάμε;

Από τη στιγμή που κάνουμε τα πρώτα μας βήματα, σχεδόν ποτέ δεν ξαναπατάμε ξυπόλυτοι στο έδαφος. Κι όμως, το σώμα μας γεννιέται με πατούσες γυμνές, εκτεθειμένες, φαινομενικά ακατάλληλες για τον κόσμο. Γιατί άραγε η φύση δεν φρόντισε να μας εξοπλίσει με έτοιμη προστασία; Μήπως κάτι μας διαφεύγει;

Η απάντηση δεν βρίσκεται σε κάποια αβλεψία της εξέλιξης, αλλά αντίθετα σε μία από τις πιο σοφές βιολογικές στρατηγικές που υπάρχουν: το σώμα του ανθρώπου προτιμά να φτιάχνει «υποδομές» όχι προκαταβολικά, αλλά βάσει εμπειρίας και περιβάλλοντος. Οι πατούσες μας είναι σχεδιασμένες να ξεκινούν μαλακές — όχι γιατί είναι ατελείς, αλλά γιατί έχουν την ικανότητα να σκληρύνουν με ακρίβεια ανάλογα με τις ανάγκες της ζωής.

Το δέρμα του πέλματος, σε άτομα που περπατούν ξυπόλυτα συστηματικά, μεταμορφώνεται με τον καιρό. Γίνεται παχύ, τραχύ, ανθεκτικό. Η εξωτερική στοιβάδα κερατινοποιείται και αποκτά σκληρότητα που θυμίζει δερμάτινο πάτο. Δεν είναι θέμα γενετικής διαφοράς, αλλά μηχανικής διέγερσης: το σώμα αντιδρά στην τριβή και πίεση με ενίσχυση της άμυνάς του. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενο ερέθισμα που πυροδοτεί προσαρμοστική απάντηση, μια από τις πιο βασικές αρχές της βιολογίας.

Ένα δεύτερο στοιχείο είναι η κατανομή των εμβρυϊκών πόρων. Στην κοιλιά της μητέρας, το αναπτυσσόμενο έμβρυο έχει περιορισμένη «ενέργεια» για να φτιάξει τα όργανά του. Το σώμα επιλέγει στρατηγικά πού θα επενδύσει. Αντί να φτιάξει σόλες έτοιμες για διάβαση σε χαλίκια, προτιμά να ολοκληρώσει ώριμους πνεύμονες, να τελειοποιήσει το αντανακλαστικό του θηλασμού, να δυναμώσει την καρδιά και το ήπαρ. Δεν είναι ότι τα πέλματα δεν έχουν σημασία — απλώς δεν είναι επείγοντα. Θα έρθει η σειρά τους.

Υπάρχει και τρίτος λόγος, πιο απροσδόκητος: ο ίδιος ο τοκετός. Το ανθρώπινο έμβρυο γεννιέται ήδη οριακά μεγάλο, με κρανίο που περνά δύσκολα από το γεννητικό σωλήνα. Αν επιπλέον έφερνε μαζί του σκληρά άκρα ή πέλματα, θα αύξανε την τριβή και τους κινδύνους για τη μητέρα. Έτσι, το σώμα επιλέγει να κρατήσει τα άκρα εύκαμπτα και συμπιεστά για να διευκολύνει τη γέννα. Η φύση, με άλλα λόγια, «παίζει άμυνα» από το πρώτο λεπτό.

Παρόμοιο φαινόμενο υπάρχει σε όλο το ζωικό βασίλειο. Τα περισσότερα θηλαστικά γεννιούνται με μαλακές οπλές ή πατούσες και τις σκληραίνουν με τον καιρό. Τα δέρματα στα ρύγχη των δελφινιών, τα ράμφη των πουλιών, ακόμα και τα νύχια των σκίουρων ωριμάζουν με τη χρήση. Το σώμα χτίζει το ανθεκτικό του περίβλημα σε σχέση με το περιβάλλον. Είναι πιο ευέλικτο να ξεκινήσεις μαλακά και να προσαρμοστείς, παρά να γεννηθείς σκληρός σε λάθος κατεύθυνση.

Αντί να αναρωτιόμαστε γιατί δεν γεννιόμαστε με παπούτσια, ίσως πρέπει να θαυμάσουμε το γεγονός ότι το σώμα μας μπορεί να τα “κατασκευάσει” μόνο του, όταν και αν τα χρειαστεί. Η εξέλιξη μάς έδωσε όχι παπούτσια, αλλά την ικανότητα να φτιάξουμε τα δικά μας, βιολογικά, ανθεκτικά πέλματα. Και αυτό, σε έναν κόσμο απρόβλεπτο, ίσως είναι η πιο λογική απόφαση απ’ όλες.