Γιατί οι Αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν την Κίνα Σήρες
Η Κίνα για τους Αρχαίους Έλληνες ήταν η χώρα των Σήρων. Δεν ήξεραν πού ακριβώς βρίσκεται, αλλά ήξεραν το μετάξι της — και το αποκαλούσαν σηρικόν.
Πολλούς αιώνες πριν ακουστεί η λέξη “China” στην Ευρώπη, οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν ήδη δώσει στη μακρινή αυτή χώρα ένα δικό τους όνομα. Την έλεγαν Σῆρες. Ήταν για εκείνους ένας σχεδόν μυθικός λαός, που ζούσε κάπου στα άκρα της Ανατολής, πέρα από τον κόσμο των Περσών, των Ινδών και των Σκυθών. Κανείς δεν είχε πάει εκεί. Κανείς δεν ήξερε πού ακριβώς βρισκόταν. Αλλά όλοι γνώριζαν το πιο πολύτιμο πράγμα που ερχόταν από τη γη των Σήρων: το μετάξι.
Η λέξη Σῆρες (Sēres) δεν περιέγραφε ένα κράτος όπως το φανταζόμαστε σήμερα, αλλά έναν λαό, έναν πολιτισμό που συνδεόταν με την παραγωγή ενός υλικού που δεν υπήρχε πουθενά αλλού. Το σηρικόν ήταν το μετάξι, και σήμαινε κυριολεκτικά “προερχόμενο από τους Σῆρες”. Η παραγωγή του φάνταζε σχεδόν μαγική. Οι Έλληνες δεν ήξεραν αν το μετάξι βγαίνει από φυτά, από ζώα ή από θεούς. Κάποιοι πίστευαν ότι πρόκειται για λεπτές ίνες που συλλέγονται από τα δέντρα με πολύ κόπο. Κανείς δεν φανταζόταν ότι παράγεται από ένα έντομο.
Ο Στράβων, ο Πλίνιος, ο Παυσανίας και άλλοι αναφέρουν τους Σῆρες με δέος και περιέργεια. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, τον 1ο αιώνα μ.Χ., αναφέρει ότι το μετάξι υφαίνεται από τις γυναίκες των Σήρων που ξετυλίγουν τις ίνες “από τα φύλλα”, χωρίς να γνωρίζει την πραγματική προέλευση. Η απουσία γνώσης δεν μείωνε τη φήμη. Αντιθέτως, όσο πιο άγνωστη ήταν η πηγή του μεταξιού, τόσο πιο θεϊκό φαινόταν το ίδιο το ύφασμα.
Η λέξη “Σῆρες” πιθανόν να προέρχεται από τη ρίζα της κινεζικής λέξης “si” (丝) που σημαίνει “μετάξι”, μέσω των Περσών ή άλλων μεσανατολικών ενδιάμεσων. Έτσι, οι Έλληνες δεν ήξεραν ποιοι ακριβώς ήταν οι Σῆρες, αλλά ήξεραν τι παρήγαγαν. Και αυτό αρκούσε για να τους δώσουν θέση στη γεωγραφία του κόσμου — στην άκρη, αλλά πάντα εκεί.
Η εμπορική οδός που έφερνε το μετάξι από την Ανατολή προς τη Μεσόγειο, αυτή που σήμερα γνωρίζουμε ως Δρόμος του Μεταξιού, υπήρχε αιώνες πριν ονομαστεί έτσι. Και για τους Έλληνες, αυτός ο δρόμος κατέληγε στη μυστηριώδη γη των Σήρων. Της Κίνας, που δεν την ήξεραν με το όνομά της, αλλά την ένιωθαν μέσα από ένα κομμάτι ύφασμα που άξιζε όσο χίλια χρυσά.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
