Γιατί νομίζαμε οτι στο φεγγάρι ζουν ανθρωπόμορφες νυχτερίδες

Το 1835, μια εφημερίδα στη Νέα Υόρκη έστησε ένα τόσο πειστικό ψέμα, που κατάφερε να πείσει τον κόσμο ότι στο φεγγάρι υπάρχει ζωή. Όχι μικρόβια, ούτε φυτά. Αλλά ανθρωποειδή με φτερά νυχτερίδας, μονόκεροι, γυάλινοι ναοί και ζωντανά τοπία. Το κοινό το πίστεψε. Οι επιστήμονες σάστισαν. Και η ιστορία έμεινε στην Ιστορία με τον τίτλο: The Great Moon Hoax.

Όταν μια εφημερίδα πούλησε φαντασία σαν επιστήμη

Η εφημερίδα The Sun, ψάχνοντας τρόπο να εκτοξεύσει την κυκλοφορία της, δημοσίευσε μια σειρά άρθρων που υποτίθεται βασίζονταν σε παρατηρήσεις του διάσημου αστρονόμου Sir John Herschel. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ο Herschel, από τηλεσκόπιο στη Νότια Αφρική, είχε δει κάτι απίστευτο: πολιτισμό στο φεγγάρι.

Το φεγγάρι είχε κοιλάδες, ποτάμια, δάση και παράξενα πλάσματα. Ανάμεσά τους, τα Vespertilio-homo — πλάσματα που έμοιαζαν με ανθρώπους αλλά είχαν φτερά σαν νυχτερίδα και πετούσαν. Ήταν κοινωνικά, ευγενικά και έξυπνα. Κι έμεναν σε ναούς φτιαγμένους από καθαρό κρύσταλλο.

Γιατί το πίστεψαν όλοι;

Επειδή ο κόσμος ήθελε να το πιστέψει. Ο 19ος αιώνας ήταν εποχή ανακαλύψεων, εξερευνήσεων και επιστημονικού θαυμασμού. Ό,τι έμοιαζε επιστημονικό, θεωρούνταν αξιόπιστο. Δεν υπήρχαν τρόποι επαλήθευσης, δεν υπήρχε Google, ούτε δημόσιος σκεπτικισμός. Η λέξη του έντυπου λόγου είχε τη βαρύτητα της απόλυτης αλήθειας.

Η The Sun περιέγραφε με «επιστημονικούς» όρους τα πάντα: τη χλωρίδα, τα ζώα, τα υψόμετρα, τις συμπεριφορές των κατοίκων. Το κοινό συντονίστηκε καθημερινά για νέα “αποκαλυπτικά επεισόδια” της σειράς. Ήταν κάτι ανάμεσα σε επιστημονικό έπος και μυθιστόρημα.

Όταν ο Herschel έμαθε… έπαθε

Ο Sir John Herschel δεν είχε ιδέα ότι το όνομά του είχε γίνει εργαλείο απάτης. Όταν έμαθε την ιστορία, σοκαρίστηκε. Ο ίδιος ποτέ δεν είχε κάνει τέτοιες παρατηρήσεις. Η απάτη κατέρρευσε όταν άλλες εφημερίδες ζήτησαν αποδείξεις. Τότε ο αρθρογράφος Richard Adams Locke παραδέχτηκε ότι ήταν ένα «λογοτεχνικό πείραμα» — μια σάτιρα, για να γελοιοποιήσει τον ενθουσιασμό για ψευδοεπιστημονικές θεωρίες της εποχής.

Και όμως, κανείς δεν θύμωσε

Η απάτη δεν καταστράφηκε. Αντίθετα, έγινε θρύλος. Η εφημερίδα έγινε πιο δημοφιλής από ποτέ, και το κοινό αντιμετώπισε όλη την ιστορία σχεδόν… με χαμόγελο. Η The Sun είχε γράψει το πρώτο mass media hoax στην παγκόσμια ιστορία. Και το κοινό μόλις είχε μάθει ότι είναι πολύ εύκολο να ξεγελαστείς — αν θες να πιστέψεις.