Γιατί ο Άγιος Χριστόφορος εμφανίζεται σε αγιογραφίες με κεφάλι σκύλου;

Η μορφή του Αγίου Χριστόφορου είναι μία από τις πιο ιδιαίτερες και αινιγματικές της Ορθόδοξης αγιογραφίας. Σε πολλές εικόνες εμφανίζεται ως ένας δυνατός άνδρας που μεταφέρει τον Χριστό στους ώμους του. Σε άλλες, όμως, εικονίζεται με κεφάλι σκύλου, μια παράσταση που για πολλούς παραμένει ένα μυστήριο. Πώς προέκυψε αυτή η απεικόνιση, και τι σημαίνει μέσα στην παράδοση της Εκκλησίας;

Ο Άγιος Χριστόφορος έζησε και μαρτύρησε τον 3ο αιώνα μ.Χ., κατά τους διωγμούς του αυτοκράτορα Δεκίου. Σύμφωνα με την παράδοση, καταγόταν από μια ξένη χώρα και ήταν γιγαντόσωμος και δυνατός. Αιχμαλωτίστηκε από τους Ρωμαίους, αλλά αντί να γίνει όργανο των διωκτών των Χριστιανών, μεταστράφηκε στην πίστη και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στον Χριστό. Το όνομά του, «Χριστόφορος», σημαίνει «αυτός που φέρει τον Χριστό» και σχετίζεται με το θαυμαστό γεγονός ότι μετέφερε τον ίδιο τον Κύριο στους ώμους του, διασχίζοντας ένα ποτάμι.

Η παράδοση που θέλει τον Άγιο να έχει κεφάλι σκύλου προέρχεται από αρχαία κείμενα που τον συνδέουν με έναν λαό που αποκαλούνταν «Κυνοκέφαλοι». Στη βυζαντινή εποχή, ο όρος αυτός χρησιμοποιούνταν συμβολικά για να περιγράψει βάρβαρους και άγριους λαούς, όχι ανθρώπους με κυριολεκτικά κεφάλι σκύλου. Ο Άγιος Χριστόφορος, λοιπόν, ίσως προερχόταν από μία τέτοια φυλή, και η ασκητική παράδοση μετέφερε την περιγραφή αυτή εικαστικά, απεικονίζοντάς τον με σκυλίσιο κεφάλι ως ένδειξη της βαρβαρικής του καταγωγής πριν από τη μεταστροφή του στον Χριστιανισμό.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αναγνωρίζει κυριολεκτικά αυτή την απεικόνιση, καθώς δεν ταιριάζει με τη διδασκαλία της για την ανθρώπινη φύση των Αγίων. Ο ίδιος ο Συναξαριστής της Εκκλησίας ξεκαθαρίζει ότι «δεν ήταν κυνοκέφαλος, αλλά κάποιοι τον φαντάστηκαν έτσι λόγω της άγριας μορφής και της ξενικής του καταγωγής». Παρ’ όλα αυτά, σε μεταγενέστερες περιόδους, και ιδιαίτερα κατά την Τουρκοκρατία, η λαϊκή παράδοση υιοθέτησε την εικόνα του Κυνοκέφαλου Αγίου, επηρεασμένη πιθανώς από δυτικά εικονογραφικά πρότυπα.

Πέρα από τις αγιογραφίες, ο Άγιος Χριστόφορος κατέχει ξεχωριστή θέση στην ευλάβεια των πιστών. Είναι προστάτης των οδηγών και των ταξιδιωτών, και πολλοί έχουν την εικόνα του στο αυτοκίνητό τους, ζητώντας τη μεσιτεία του για ασφαλή διαδρομή. Η Εκκλησία τον τιμά στις 9 Μαΐου, και το όνομά του είναι συνώνυμο της σταθερότητας και της πίστης, καθώς ήταν ένας άνθρωπος που κυριολεκτικά κουβάλησε τον Χριστό, τόσο στους ώμους του, όσο και μέσα στην καρδιά του.