Γιατί ο Βενιζέλος πρότεινε για Νόμπελ τον Κεμάλ Ατατούρκ

Το 1934, στην Ευρώπη που έτρεμε ακόμα από τους απόηχους του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και έβλεπε τη σκιά ενός νέου πολέμου να πυκνώνει, ο Ελευθέριος Βενιζέλος έκανε μια κίνηση που σόκαρε τόσο τους Έλληνες όσο και τους Τούρκους. Έστειλε επίσημη επιστολή στη Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ και πρότεινε για το Νόμπελ Ειρήνης τον ίδιο τον Κεμάλ Ατατούρκ. Τον ηγέτη που λίγα χρόνια νωρίτερα ήταν για τον ελληνισμό το πρόσωπο της συμφοράς και του ξεριζωμού.

Για να καταλάβει κανείς αυτή την απίστευτη απόφαση, πρέπει να δει πού βρισκόταν η Ελλάδα και η Τουρκία το 1934. Η Συνθήκη της Λωζάννης είχε μόλις δέκα χρόνια ζωής. Οι πληγές της Μικρασιατικής Καταστροφής ήταν ακόμα ανοιχτές, οι πρόσφυγες μόλις είχαν αρχίσει να ριζώνουν στις νέες πατρίδες, και όμως ανάμεσα στους δύο λαούς είχε δημιουργηθεί κάτι πολύ σπάνιο για την εποχή: σταθερή ειρήνη και διπλωματικός σεβασμός.

Ο Βενιζέλος πίστευε βαθιά ότι η συμφιλίωση δεν ήταν απλώς ένας διπλωματικός ελιγμός. Ήταν η προϋπόθεση για την ίδια την επιβίωση της Ελλάδας, ανάμεσα σε γίγαντες που προετοίμαζαν νέες θύελλες. Στα μάτια του, ο Κεμάλ είχε κατορθώσει να μεταμορφώσει την Τουρκία σε μια σύγχρονη κοσμική δημοκρατία και να βάλει τέλος στον κύκλο των αιώνιων πολέμων μεταξύ των δύο χωρών. Αυτό και μόνο αρκούσε για να θεωρηθεί άξιος ενός βραβείου που συμβόλιζε την ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο.

Η επιστολή του Βενιζέλου ήταν ένα κείμενο λιτό αλλά συγκλονιστικό. Έπλεκε το εγκώμιο του Ατατούρκ όχι μόνο ως αρχιτέκτονα της νέας Τουρκίας αλλά και ως του ανθρώπου που είχε κάνει εφικτή τη συνύπαρξη, εκεί που πριν υπήρχε μόνο μίσος και αίμα. Ήταν μια πράξη πολιτικού ρεαλισμού αλλά και προσωπικής γενναιότητας. Γιατί ο Βενιζέλος ήξερε ότι μια τέτοια κίνηση θα ξεσήκωνε θύελλα αντιδράσεων μέσα στην ίδια του την πατρίδα.

Πράγματι, πολλοί Έλληνες δεν του το συγχώρεσαν ποτέ. Για μια μερίδα του λαού, ο Κεμάλ δεν θα έπαυε να είναι ο υπεύθυνος της Μικρασιατικής Τραγωδίας. Όμως ο Βενιζέλος δεν έκανε πίσω. Ήξερε ότι η Ιστορία δεν γράφεται με συναισθήματα αλλά με αποφάσεις που κοιτούν μακριά. Και η ειρήνη με την Τουρκία ήταν για τον ίδιο πιο πολύτιμη από κάθε προσωπικό ή πολιτικό κόστος.

Τελικά, το Νόμπελ δεν δόθηκε ούτε στον Κεμάλ ούτε στον Βενιζέλο. Ο χρόνος όμως δικαίωσε, έστω και μερικώς, αυτή την τολμηρή πρόταση. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έζησαν για αρκετά χρόνια μια από τις πιο ήρεμες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας τους. Και ακόμα και σήμερα, η επιστολή εκείνη του Βενιζέλου μένει ως ένα από τα πιο παράδοξα και γενναία τεκμήρια του πώς ένας μεγάλος ηγέτης μπορεί να σκεφτεί πολύ πέρα από τον ορίζοντα του μίσους και της εκδίκησης.