Γιατί όλα τα βήματα του μπαλέτου έχουν γαλλικά ονόματα ακόμα και στη Ρωσία και στην Αμερική;

Το παράξενο είναι ότι είτε παρακολουθείς μπαλέτο στη Μόσχα, είτε στη Νέα Υόρκη, είτε στο Τόκιο, τα βήματα που βλέπεις έχουν ονόματα γαλλικά. Όχι ρωσικά, όχι αγγλικά, όχι ιταλικά – και ας είναι το μπαλέτο παγκόσμια τέχνη. Η εξήγηση πάει πίσω στον 17ο αιώνα, όταν ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ της Γαλλίας, ο βασιλιάς Ήλιος, ερωτεύτηκε τόσο τον χορό, που ίδρυσε το 1661 τη Βασιλική Ακαδημία Χορού στο Παρίσι. Ήταν η πρώτη φορά που το μπαλέτο από τελετουργικός χορός μετατράπηκε σε αυστηρό σύστημα κίνησης. Και επειδή η αυλή του Λουδοβίκου μιλούσε μόνο γαλλικά, όλα τα βήματα κατονομάστηκαν έτσι: plié, tendu, relevé, pirouette, arabesque.

Ο Λουδοβίκος δεν αρκέστηκε στο να χορεύει. Ήθελε να μείνει στην ιστορία. Και το κατάφερε, μετατρέποντας το μπαλέτο σε κανονική γλώσσα. Κάθε κίνηση έπρεπε να είναι ακριβής, σαν γράμμα σε αλφάβητο. Κι αυτό το αλφάβητο ήταν στα γαλλικά. Όταν αργότερα το μπαλέτο άνθισε στη Ρωσία, χάρη σε θρυλικά σχολεία όπως το Imperial Ballet της Αγίας Πετρούπολης, οι Ρώσοι διδάσκαλοι δεν άλλαξαν τις λέξεις. Τις κράτησαν. Το ίδιο έκαναν και οι Αμερικανοί, όταν ο George Balanchine, Ρώσος εξόριστος, ίδρυσε το New York City Ballet και συνέχισε να χρησιμοποιεί την ίδια γαλλική ορολογία.

Το γαλλικό λεξιλόγιο επιβίωσε ακόμα και όταν τα στυλ του μπαλέτου άλλαζαν ριζικά. Από τα ρομαντικά έργα του 19ου αιώνα, στα αιχμηρά νεοκλασικά πειράματα του 20ού αιώνα, και μέχρι τα σημερινά σύγχρονα έργα, τα βασικά βήματα παραμένουν… γαλλικά. Ένας μαθητής στη Νέα Υόρκη που μαθαίνει να κάνει ένα grand jeté ή ένα pas de chat, επαναλαμβάνει ακριβώς την ίδια λέξη που μάθαινε ένας αυλικός στο παλάτι των Βερσαλλιών πριν από 350 χρόνια.

Και αν αναρωτιέται κανείς γιατί κανείς δεν τα μετέφρασε ποτέ, η απάντηση είναι απλή: γιατί στο μπαλέτο, οι γαλλικές λέξεις δεν είναι απλά περιγραφές. Είναι κώδικες ακριβούς τεχνικής. Άλλαξέ τες, και αλλάζεις όλο το νόημα. Για τους χορευτές του κόσμου, το γαλλικό είναι κάτι σαν διεθνική “μητρική γλώσσα” της κίνησης. Μια γλώσσα που μιλιέται με τα πόδια, με τα χέρια και με το σώμα.