Γιατί όταν φτιάχνουμε καινούργιους δρόμους η κίνηση αντί να καλυτερεύει, χειροτερεύει; Είναι γνωστό παράδοξο.
Μπορείς να χτίσεις νέους δρόμους και να καταλήξεις με χειρότερη κίνηση απ’ ό,τι πριν. Το Παράδοξο του Braess το εξηγεί, και το έχεις ζήσει χωρίς να το ξέρεις.
Από τη Στουτγκάρδη μέχρι τη Σεούλ και από το Μανχάταν μέχρι το Μαρούσι, οι πολεοδόμοι κάνουν το ίδιο λάθος εδώ και δεκαετίες: προσθέτουν νέους δρόμους για να λύσουν την κίνηση — και το πρόβλημα χειροτερεύει. Αυτό δεν είναι σύμπτωση. Είναι ένα από τα πιο παράξενα και αποδεδειγμένα παράδοξα της επιστήμης των δικτύων: το Παράδοξο του Braess.
Ο Γερμανός μαθηματικός Dietrich Braess το διατύπωσε το 1968 και ακόμα κι αν δεν το έχεις ακούσει, το έχεις ζήσει. Ένα δίκτυο δρόμων λειτουργεί σαν σύστημα ισορροπίας. Όταν οι οδηγοί διαλέγουν διαδρομές για να φτάσουν πιο γρήγορα, δημιουργούν μια “ισορροπία εγωισμού”. Όλοι κινούνται εκεί που νομίζουν πως θα φτάσουν πρώτοι. Κι εκεί ακριβώς δημιουργείται το χάος.
Αν προσθέσεις έναν νέο δρόμο, οι οδηγοί τον ανακαλύπτουν και τον προτιμούν. Όχι όλοι, αλλά αρκετοί ώστε να μετακινήσουν την ισορροπία. Η νέα διαδρομή, αντί να αποσυμφορήσει το δίκτυο, το επαναφορτίζει με κίνηση σε νέα σημεία. Τα παλιά μονοπάτια επιβαρύνονται, ο καινούργιος δρόμος κοκκινίζει, και το τελικό αποτέλεσμα είναι χειρότερο για όλους.
Έγινε στη Νέα Υόρκη, όταν έκλεισαν έναν κόμβο και η κυκλοφορία βελτιώθηκε. Έγινε στη Σεούλ, όπου κατεδάφισαν ολόκληρη ταχείας κυκλοφορίας λεωφόρο και η ροή έγινε πιο ομαλή. Έγινε στη Στουτγκάρδη, όπου η κυκλοφορία έγινε πιο γρήγορη όταν σταμάτησαν τα έργα και έκλεισαν οδοφράγματα.
Το Παράδοξο του Braess αποδεικνύει ότι όσο πιο “έξυπνοι” προσπαθούμε να γίνουμε με την οδήγηση, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για όλους. Κι όσο περισσότερους δρόμους φτιάχνουμε, τόσο πιο περίπλοκη και ασταθής γίνεται η ισορροπία. Στο τέλος, οι δρόμοι που υποτίθεται πως μας απελευθερώνουν, γίνονται παγίδες του ίδιου μας του εγωισμού.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
