Γιατί τα γυναικεία πουκάμισα κουμπώνουν ανάποδα; Έχει σχέση με τις υπηρέτριες
Γιατί τα κουμπιά στα γυναικεία ρούχα βρίσκονται στην “ανάποδη” πλευρά; Η απάντηση ξεκινά από τον Μεσαίωνα και φτάνει ως τη σημερινή ντουλάπα σου.
Στα ανδρικά πουκάμισα, τα κουμπιά είναι πάντα στη δεξιά πλευρά. Στα γυναικεία, βρίσκονται αριστερά. Για αιώνες, κανείς δεν αναρωτήθηκε γιατί. Μέχρι που άρχισε να ξετυλίγεται η ιστορία της ένδυσης, της εξουσίας και των κοινωνικών ρόλων. Γιατί αυτό το φαινομενικά μικρό στοιχείο κρύβει μέσα του έναν ολόκληρο κόσμο ταξικών διαφορών και έμφυλων ρόλων.
Τον 13ο αιώνα, όταν τα κουμπιά άρχισαν να χρησιμοποιούνται μαζικά στην Ευρώπη, δεν ήταν για όλους. Ήταν ακριβά, περίτεχνα, σημάδι πλούτου. Οι γυναίκες των ανώτερων τάξεων δεν έντυναν μόνες τους τον εαυτό τους. Υπήρχε πάντα μια υπηρέτρια, η “lady’s maid”, που βοηθούσε στο ντύσιμο, στο σφίξιμο του κορσέ, στο κούμπωμα του φορέματος.
Κι επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι είναι δεξιόχειρες, τα κουμπιά τοποθετούνταν από τη μεριά που βόλευε τη βοηθό. Η αριστερή πλευρά του ρούχου για τη γυναίκα, ήταν η δεξιά της υπηρέτριας. Έτσι εξηγείται η βασική διαφορά στα κουμπώματα, η οποία έμεινε για αιώνες, ακόμα κι όταν οι γυναίκες άρχισαν να ντύνονται μόνες τους.
Στους άντρες όμως, τα κουμπιά μπήκαν στη δεξιά τους πλευρά για έναν τελείως διαφορετικό λόγο: πρακτικότητα. Ο άντρας έπρεπε να μπορεί να ντύνεται μόνος, ίσως και γρήγορα. Ειδικά αν ήταν στρατιώτης ή ιππέας, έπρεπε το ρούχο να κουμπώνει έτσι ώστε να προστατεύει από τον αέρα και να μην μπερδεύεται με το σπαθί.
Με το πέρασμα του χρόνου, το κουμπί έπαψε να είναι προνόμιο της αριστοκρατίας. Άρχισε να μπαίνει σε πιο φτηνά ρούχα, σε λαϊκές φορεσιές, ακόμα και σε παιδικά ενδύματα. Όμως η βασική αυτή διάκριση άντεξε, σαν κοινωνική σφραγίδα. Ακόμα και σήμερα, τα γυναικεία κουμπώματα σχεδιάζονται “ανάποδα” – απλώς επειδή έτσι ήταν πάντα.
Κάποιοι σχεδιαστές προσπάθησαν να το αλλάξουν. Υπήρξαν μόδες με unisex πουκάμισα ή κουμπώματα χωρίς τέτοιες διακρίσεις. Όμως η παράδοση είναι σκληρό πράγμα. Δεν φεύγει εύκολα από το ύφασμα, ειδικά όταν έχει ραφτεί εκεί επί 800 χρόνια.
Η μόδα πάντα έκρυβε πολιτική. Και το κουμπί, όσο μικρό κι αν φαίνεται, υπακούει σε δυνάμεις που δεν έχουν καμία σχέση με αισθητική. Έχει να κάνει με το ποιος ντύνει ποιον. Με το ποιος έχει την εξουσία. Και με το ποια πλευρά της ιστορίας σού ανήκει.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
