Ο μοναχός που είδε στα μπιζέλια κάτι που όλος ο κόσμος δεν μπορούσε ακόμη να δει

Ο μοναχός που άλλαξε τη γενετική

Στα μέσα του 19ου αιώνα οι επιστήμονες φαντάζονταν την κληρονομικότητα με έναν πολύ απλό τρόπο. Πίστευαν πως τα χαρακτηριστικά των γονιών αναμειγνύονται στα παιδιά όπως ανακατεύονται δύο μπογιές. Αν έβαζες κόκκινο και άσπρο, θα έβγαινε ροζ. Με αυτή τη λογική όμως κανείς δεν μπορούσε να εξηγήσει γιατί καμιά φορά εμφανίζονταν ξανά χαρακτηριστικά που έμοιαζαν να έχουν χαθεί εδώ και γενιές. Στον κήπο μιας μονής στο Μπρνο ένας άνθρωπος αποφάσισε να το ψάξει πιο προσεκτικά.

Ο Γκρέγκορ Μέντελ δεν ήταν γνωστός επιστήμονας. Ήταν μοναχός των Αυγουστινιανών στη μονή του Αγίου Θωμά. Γεννήθηκε το 1822 σε αγροτική οικογένεια και από παιδί είχε συνηθίσει τη ζωή κοντά στη γη. Στο μοναστήρι βρήκε κάτι που σπάνια είχε κάποιος με τη δική του καταγωγή εκείνη την εποχή. Βιβλία, χρόνο και έναν ήσυχο κήπο. Εκεί άρχισε να κοιτάζει τα φυτά με προσοχή που λίγοι έδειχναν τότε.

Το 1856 ξεκίνησε ένα πείραμα που κράτησε οκτώ χρόνια. Διάλεξε μπιζελιές γιατί τα χαρακτηριστικά τους ξεχώριζαν καθαρά και μπορούσε να ελέγχει τη γονιμοποίησή τους. Κάποιες είχαν κίτρινους σπόρους, άλλες πράσινους. Μερικές ήταν ψηλές, άλλες χαμηλές. Με προσοχή αφαιρούσε τη γύρη από ένα φυτό και τη μετέφερε σε άλλο για να ξέρει ποια θα γίνουν οι γονείς της επόμενης γενιάς. Στο τέλος είχε καλλιεργήσει και παρακολουθήσει περίπου 28000 φυτά.

Σιγά σιγά άρχισε να διακρίνει κάτι που οι άλλοι δεν είχαν δει. Όταν ένωνε δύο φυτά με διαφορετικά χαρακτηριστικά, συνήθως φαινόταν μόνο το ένα. Το άλλο έμοιαζε να εξαφανίζεται. Δεν χανόταν όμως πραγματικά. Στην επόμενη γενιά εμφανιζόταν ξανά και μάλιστα με έναν σταθερό ρυθμό. Οι ίδιοι αριθμοί επανέρχονταν ξανά και ξανά. Δεν μπορούσε να είναι σύμπτωση. Από εκεί γεννήθηκε μια ιδέα που άλλαζε την εικόνα. Τα χαρακτηριστικά δεν αναμειγνύονται. Περνούν από γενιά σε γενιά ως ξεχωριστές μονάδες.

Ο Μέντελ τις αποκάλεσε παράγοντες. Δεν μπορούσε να τους δει ούτε να τους αγγίξει. Τα πειράματά του όμως έδειχναν ότι υπάρχουν. Κάθε γονιός δίνει έναν τέτοιο παράγοντα και το νέο φυτό παίρνει έναν από τον καθένα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για τα γονίδια, μικρά τμήματα πληροφορίας μέσα στο DNA που καθορίζουν τα χαρακτηριστικά κάθε οργανισμού.

Το 1865 παρουσίασε τη δουλειά του σε μια μικρή επιστημονική εταιρεία στο Μπρνο. Την επόμενη χρονιά δημοσίευσε την έρευνα με τίτλο Experiments on Plant Hybrids. Περίμενε ότι θα ανοίξει συζήτηση. Δεν συνέβη σχεδόν τίποτα. Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν κατάλαβαν τη σημασία των αριθμών που είχε βρει. Η ιδέα ότι η ζωή μπορεί να ακολουθεί τόσο καθαρούς κανόνες φαινόταν παράξενη για την εποχή.

Λίγα χρόνια αργότερα έγινε ηγούμενος της μονής και η καθημερινότητά του γέμισε υποχρεώσεις. Η έρευνα έμεινε πίσω. Πέθανε το 1884 χωρίς να γνωρίζει ότι είχε ήδη λύσει ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της βιολογίας.

Η αναγνώριση που ήρθε μετά τον θάνατό του

Το 1900 τρεις διαφορετικοί επιστήμονες που μελετούσαν την κληρονομικότητα έπεσαν τυχαία πάνω στην παλιά του δημοσίευση. Όταν διάβασαν προσεκτικά τα πειράματα κατάλαβαν τι είχε συμβεί. Ο μοναχός από το Μπρνο είχε βρει τους βασικούς κανόνες της γενετικής δεκαετίες πριν από όλους. Από τότε το όνομά του θεωρείται η αρχή της επιστήμης που εξηγεί πώς περνά η ζωή από γενιά σε γενιά.