Η αόρατη ρύπανση του καλοκαιριού. Πώς το αντηλιακό μας δηλητηριάζει τις θάλασσες

Στις γεμάτες παραλίες του καλοκαιριού, εκατοντάδες λουόμενοι απλώνουν αντηλιακό για να προστατευτούν από τον ήλιο. Το λεπτό στρώμα που μένει στο δέρμα μοιάζει ακίνδυνο. Όμως τη στιγμή που το σώμα μπαίνει στο νερό, μέρος του αντηλιακού διαλύεται και εξαπλώνεται γύρω μας. Οι ουσίες αυτές δεν χάνονται αλλά μένουν μέσα στο θαλασσινό οικοσύστημα και αρχίζουν να επιδρούν σε ζωντανούς οργανισμούς.

Η χρήση αντηλιακού δεν είναι κάτι καινούργιο. Στα τέλη του 19ου αιώνα, γιατροί στην Ευρώπη άρχισαν να προειδοποιούν για τα ηλιακά εγκαύματα, κυρίως σε εύπορους παραθεριστές. Οι πρώτες προσπάθειες προστασίας περιλάμβαναν παχύρρευστα μείγματα λαδιού και κεριών. Το 1938 ο Ελβετός χημικός Φραντς Γκράιτερ δημιούργησε την πρώτη εμπορική φόρμουλα με δείκτη προστασίας SPF, ανοίγοντας τον δρόμο για την εκτεταμένη χρήση αντηλιακών προϊόντων. Τότε κανείς δεν γνώριζε ότι αυτά τα σκευάσματα θα επηρέαζαν στο μέλλον τη θαλάσσια ζωή.

Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι τα πιο διαδεδομένα χημικά φίλτρα, όπως η οξυβενζόνη, η οκτινοξάτη και το οκτοκρυλένιο, έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Το 2015 μελέτη του Εθνικού Διοικητικού Κέντρου Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ κατέγραψε ότι συγκεντρώσεις οξυβενζόνης ακόμη και 62 μέρη ανά δισεκατομμύριο προκαλούν λεύκανση και θάνατο κοραλλιών. Οι προνύμφες των κοραλλιών παρουσιάζουν παραμορφώσεις και αδυνατούν να αναπτυχθούν φυσιολογικά.

Το 2018 ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κιότο ανακάλυψαν ίχνη οκτινοξάτης και οκτοκρυλένιου σε ιστούς τροπικών ψαριών, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές. Τα ψάρια αυτά εμφάνιζαν ενδοκρινικές διαταραχές, αλλαγές στο DNA και μειωμένη ικανότητα αναπαραγωγής. Παράλληλα, μικροοργανισμοί όπως το πλαγκτόν παρουσίασαν βλάβες που μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.

Η Μεσόγειος δεν αποτελεί εξαίρεση. Το 2021 το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης εξέτασε δείγματα νερού από πολυσύχναστες παραλίες και βρήκε συγκεντρώσεις φίλτρων αντηλιακών ικανές να επηρεάσουν σοβαρά την ανάπτυξη προνυμφών θαλάσσιων αχινών και οστρακοειδών. Οι ουσίες αυτές παραμένουν στο θαλασσινό νερό για μέρες και μπορούν να εναποτεθούν στην άμμο ή να απορροφηθούν από θαλάσσιους οργανισμούς.

Μερικές χώρες έχουν ήδη λάβει μέτρα. Η Χαβάη, η Παλάου και η Αρούμπα έχουν απαγορεύσει την πώληση αντηλιακών με οξυβενζόνη και οκτινοξάτη προκειμένου να προστατεύσουν τους κοραλλιογενείς υφάλους. Ωστόσο, στις περισσότερες περιοχές του κόσμου η χρήση αυτών των ουσιών παραμένει ανεξέλεγκτη.

Υπάρχουν πιο ασφαλείς επιλογές. Αντηλιακά με ανόργανα φίλτρα, όπως οξείδιο ψευδαργύρου και διοξείδιο του τιτανίου σε μη νανοσωματιδιακή μορφή, θεωρούνται λιγότερο επικίνδυνα για το περιβάλλον. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί καταναλωτές αγνοούν τη διαφορά ή θεωρούν ότι οι επιπτώσεις είναι αμελητέες.

Η προστασία από τον ήλιο είναι απαραίτητη, αλλά η επιλογή προϊόντος που δεν βλάπτει το θαλάσσιο περιβάλλον είναι εξίσου σημαντική. Κάθε φορά που μπαίνουμε στο νερό, οι ουσίες που φεύγουν από το δέρμα μας μπορεί να επηρεάσουν οργανισμούς που δεν βλέπουμε. Η θάλασσα μπορεί να μοιάζει ίδια, όμως οι αλλαγές στον βυθό και στην αλυσίδα ζωής είναι υπαρκτές και μετρήσιμες.

Διαβάστε επίσης

Το θαύμα του σφουγγαριού: ο ζωντανός οργανισμός που ξαναγεννιέται από το μηδέν

Η Ελληνίδα νοσοκόμα που έγινε «μάνα του στρατιώτη» και άλλαξε για πάντα τη νοσηλευτική στην Ελλάδα