Η Ιρανή βασίλισσα που αποκάλυψε το πρόσωπό της και ξεκίνησε επανάσταση
Όταν η βασίλισσα Tâdj ol-Molouk εμφανίστηκε χωρίς μαντήλα, το Ιράν δεν ήταν πια το ίδιο.
Ήταν η πρώτη γυναίκα του Ιράν που τολμούσε να δείξει δημόσια το πρόσωπό της μετά από πάνω από χίλια χρόνια. Όταν η Tâdj ol-Molouk εμφανίστηκε χωρίς μαντήλα σε επίσημη τελετή του κράτους το 1936, δεν ξεκίνησε απλώς μια μόδα. Ξεκίνησε μια κοινωνική έκρηξη. Έγινε η ζωντανή αφίσα της πιο ριζοσπαστικής πολιτικής της εποχής: να αποσπάσουν τις Ιρανές γυναίκες από τη σκιά και να τις φέρουν στο προσκήνιο. Με το ίδιο της το πρόσωπο.
Ο άντρας της, ο Ρεζά Σάχης, δεν την είχε παντρευτεί από έρωτα. Την είχε παντρευτεί για να ανέβει στην ιεραρχία του στρατού, επειδή ο πατέρας της ήταν στρατηγός. Αλλά όταν έγινε βασιλιάς, την έκανε επίσημη βασίλισσα —και ας είχε κι άλλες γυναίκες που προτιμούσε. Εκείνη δεν συμμετείχε ποτέ στην πολιτική με δική της πρωτοβουλία. Όμως όταν της ζητήθηκε να παίξει ρόλο, μπήκε μπροστά.
Η στιγμή-καμπή ήταν η επίσκεψή της στο ιερό της Φατιμάς στη Κομ. Εμφανίστηκε με ανοιχτό πρόσωπο. Ένας κληρικός τόλμησε να τη μαλώσει μπροστά σε όλους. Την επόμενη μέρα, ο ίδιος ο Σάχης πήγε και τον ξυλοφόρτωσε δημόσια. Από εκείνη τη στιγμή, το μήνυμα ήταν σαφές. Οι γυναίκες δεν θα ξαναζούσαν με κατεβασμένα βλέμματα. Η βασίλισσα έγινε η ζωντανή απόδειξη.
Το αποκορύφωμα ήρθε το 1936, όταν σε τελετή αποφοίτησης δασκάλων, η Tâdj ol-Molouk εμφανίστηκε χωρίς κάλυμμα, με κομψό δυτικό φόρεμα, πλάι στις κόρες της, μπροστά σε δεκάδες επίσημους. Εκεί, μοίρασε η ίδια τα πτυχία. Ο Σάχης έκανε λόγο για το «άλλο μισό του έθνους» που επιτέλους έπρεπε να σηκωθεί όρθιο. Και η εικόνα της βασίλισσας χωρίς κάλυμμα κυκλοφόρησε παντού. Δεν ήταν πια φήμη. Ήταν εικόνα.
Δεν ήταν επαναστάτρια. Δεν έγραψε διακηρύξεις. Δεν έβγαλε ποτέ λόγο. Αλλά εκείνο το βήμα της μπροστά στον φακό, εκείνη η σιωπηλή αποκάλυψη του προσώπου, έγινε πολιτική πράξη. Το καθεστώς το χρησιμοποίησε για να αλλάξει το πρόσωπο του Ιράν. Και εκείνη έγινε το σύμβολο —θετικό ή αρνητικό— για μια ολόκληρη εποχή.
Τα επόμενα χρόνια, οι γυναίκες του Ιράν αναγκάστηκαν από το κράτος να βγάλουν τη μαντήλα. Κάποιες το ήθελαν. Πολλές όχι. Οι κληρικοί οργίστηκαν. Ο σπόρος της οργής που θα γιγαντωνόταν τέσσερις δεκαετίες μετά είχε ήδη φυτευτεί.
Όταν το 1979 ήρθε η Ισλαμική Επανάσταση, η Tâdj ol-Molouk δεν ήταν πια στο Ιράν. Ο γιος της, ο τελευταίος Σάχης, την είχε στείλει στο Μπέβερλι Χιλς για να τη γλιτώσει. Αλλά ούτε εκεί δεν βρήκε ησυχία. Φοιτητές επιτέθηκαν στο σπίτι όπου διέμενε, προσπαθώντας να το κάψουν. Διέφυγε στο Παλμ Σπρινγκς. Πέθανε στο Ακαπούλκο, μακριά από την πατρίδα της, επτά ημέρες πριν κλείσει τα 86 της χρόνια. Πίσω της άφησε ένα Ιράν που, για λίγο, είχε δει το πρόσωπο μιας γυναίκας να συμβολίζει το μέλλον.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
