Η Ωραία Ελένη δεν γεννήθηκε. Τη γέννησε ένα αυγό που έκανε η μάνα της με τον Δία σε μορφή κύκνου
Η πιο ωραία γυναίκα της ελληνικής μυθολογίας δεν ήρθε στον κόσμο όπως οι υπόλοιποι.
Στον πιο διαδεδομένο από τους μύθους για την Ωραία Ελένη, δεν υπάρχει τοκετός. Υπάρχει αυγό. Και δεν υπάρχει καν άνθρωπος ως πατέρας. Υπάρχει κύκνος. Η μητέρα της, η Λήδα, βασίλισσα της Σπάρτης, δέχθηκε την επίσκεψη του Δία μεταμορφωμένου σε λευκό πουλί, και από τη συνεύρεση εκείνη γεννήθηκε ένα αυγό. Από το αυγό αυτό βγήκαν η Ελένη και οι Διόσκουροι, οι Κάστορας και Πολυδεύκης.
Η εικόνα αυτή δεν ήταν αλληγορία. Την πίστευαν στην κυριολεξία. Σε ιερούς τόπους της αρχαίας Ελλάδας, και κυρίως στη Λακωνία, υπήρχαν λατρευτικά αφιερώματα και απεικονίσεις της Ελένης να βγαίνει μέσα από το αυγό, με τον κύκνο να την κοιτά από ψηλά. Η Πέφνος, ένα μικρό νησί της Δυτικής Μάνης, ήταν ο τόπος όπου τοποθετούσαν την εκκόλαψη του αυγού. Εκεί το 2020 στήθηκε γλυπτό αυγού προς τιμήν της ένωσης του κύκνου-Δία με τη Λήδα.
Η ιδέα της ωοτοκίας δεν ήταν ελληνική αποκλειστικότητα. Από την ινδική μυθολογία ως τις ορφικές κοσμογονίες, το κοσμικό αυγό είναι παντού. Η Νύχτα γεννά ένα αυγό απ’ όπου βγαίνει ο Έρως. Στην Ελλάδα, η έλλειψη γνώσης για την εγκυμοσύνη και η παρατήρηση των ζώων έκανε την ιδέα του αυγού να φαίνεται απόλυτα φυσιολογική.
Στην πραγματικότητα, όπως φαίνεται και σε απομυθοποιητικές εκδοχές του μύθου, το «αυγό» πιθανόν να ήταν η εμφάνιση του εμβρύου μέσα σε αμνιακό σάκο — η προσωπίδα. Στην αρχαία Ελλάδα, τα παιδιά που γεννιούνταν «με προσωπίδα» θεωρούνταν ευλογημένα, τυχερά, καθαροπρόσωπα, χωρίς σπίλους. Οι γονείς φύλαγαν το κομμάτι της μεμβράνης και το έκαναν φυλαχτό. Όταν επρόκειτο για βασιλικά παιδιά, το γεγονός αποκτούσε μυθική διάσταση.
Ο Δίας, στον συγκεκριμένο μύθο, δεν ήταν απλά θεός. Ήταν η ίδια η ανατολή. Ο κύκνος που κυνηγιέται από έναν αετό —την Αφροδίτη μεταμορφωμένη— και αγκαλιάζεται από τη Λήδα, που προσωποποιεί τη Νύχτα. Και μέσα απ’ αυτή τη σκηνή γεννιέται η φωτεινή Ελένη. Το φως που προκαλεί έρωτες, πολέμους και μυθολογίες.
Ο Όμηρος την παρουσιάζει ως ανθρώπινη. Αλλά όλη η παράδοση, τα ιερά, οι τελετές και οι παραστάσεις υποδεικνύουν πως για τους αρχαίους η Ελένη δεν ήταν απλώς μια γυναίκα. Ήταν θεότητα. Και η γέννησή της, είτε με αυγό είτε με προσευχή, έπρεπε να είναι θαυμαστή.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
