Η πιο παράξενη θεραπεία πονοκεφάλου, πριν τις ασπιρίνες σου τρυπούσαν το κρανίο

Πριν τις ασπιρίνες, πριν τα παυσίπονα, πριν ακόμα και τη λέξη “νευρολογία”, υπήρχε μια μόνο θεραπεία για τον έντονο πονοκέφαλο, τις κρίσεις, ή τα “κακά πνεύματα” στο κεφάλι. Σου άνοιγαν τρύπα στο κρανίο. Κυριολεκτικά.

Η τεχνική λεγόταν τρηπανισμός. Δεν ήταν απλά μέθοδος. Ήταν πίστη. Έπαιρναν μια πέτρα, ένα κομμάτι μέταλλο, ή αργότερα ένα πιο εξελιγμένο χειρουργικό εργαλείο, και άρχιζαν να τρυπούν το κρανίο μέχρι να φτάσουν στο εσωτερικό του. Ο στόχος; Να “ελευθερωθεί η πίεση”, να “φύγει ο δαίμονας”, ή να “καθαρίσει το μυαλό”.

Οι πρώτες τέτοιες τρύπες στο κεφάλι έχουν βρεθεί σε σκελετούς που χρονολογούνται ακόμα και από το 7.000 π.Χ. Περού, Αφρική, Νέα Γουινέα, Ελλάδα, Σκυθία — όλοι, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, έκαναν τρηπανισμό. Όχι πάντα για να σώσουν. Πολλές φορές για να ελέγξουν.

Πολλοί αρχαίοι λαοί πίστευαν πως οι κρίσεις επιληψίας, οι ξαφνικοί πονοκέφαλοι ή οι ψυχικές ασθένειες ήταν αποτέλεσμα δαιμόνων που είχαν μπει μέσα στο σώμα από το κεφάλι. Το τρύπημα του κρανίου ήταν η “έξοδος κινδύνου” για αυτά τα πνεύματα. Αν έβγαιναν, ο άνθρωπος θεραπευόταν. Αν όχι, πέθαινε. Κι αυτό θεωρούταν θεία τιμωρία, όχι ιατρική αποτυχία.

Το πιο τρομακτικό όμως δεν είναι ότι το έκαναν. Είναι ότι κάποιοι επέζησαν. Υπάρχουν κρανία που δείχνουν καθαρά σημάδια επούλωσης. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος έζησε μετά την τρύπα στο κεφάλι. Κάποιες φορές για χρόνια. Και σε μερικές περιπτώσεις, τον ξανατρύπησαν.

Ο τρηπανισμός επέζησε και στον Μεσαίωνα. Οι “γιατροί” με τις μακριές ρόμπες και τα εργαλεία από σίδερο συνέχισαν να τρυπούν κεφάλια για να “ελευθερώσουν υγρά”, να “διορθώσουν τη διάθεση” ή να “θεραπεύσουν μελαγχολία”. Στην πραγματικότητα, κανείς δεν καταλάβαινε τι ακριβώς γινόταν μέσα στο κεφάλι. Απλώς, το άνοιγαν.

Ακόμα και τον 18ο και 19ο αιώνα, σε πιο «πολιτισμένα» χειρουργεία, ο τρηπανισμός γινόταν για να αφαιρέσουν κομμάτια από το κρανίο σε περίπτωση ατυχήματος ή φλεγμονής. Το πρόβλημα όμως ήταν πως η τεχνική είχε ακόμα πάνω της το βάρος της αρχαίας δεισιδαιμονίας. Πολλοί το θεωρούσαν ακόμη θεραπεία για τρέλα ή θεία παρέμβαση.

Σήμερα, η λέξη έχει σχεδόν χαθεί, εκτός από κάτι σπάνια περιστατικά νευροχειρουργικής επέμβασης. Αλλά η αλήθεια είναι πως η ιδέα ότι ο πονοκέφαλος, η κατάθλιψη ή η “σκοτεινιά του μυαλού” προέρχεται από “κάτι μέσα μας” που πρέπει να βγει, δεν πέθανε ποτέ. Απλώς άλλαξε όνομα.