Η πιο σκοτεινή τοιχογραφία της Ελλάδας βρίσκεται σε ένα μικρό ναό στη Λάρισα του 16ου αιώνα
Μια τοιχογραφία του 16ου αιώνα στη Λάρισα δείχνει τον Χριστό, τον Χρόνο και τον θάνατο να παρακολουθούν τον κύκλο της ζωής
Σε μια μικρή συνοικία της Τσαριτσάνης, στη Λάρισα, βρίσκεται ένας ναός του 16ου αιώνα που μοιάζει ταπεινός, ξεχασμένος και σχεδόν ανεπαίσθητος μέσα στον ελληνικό χάρτη. Ο Ναός των Αγίων Ταξιαρχών όμως κρύβει στο εσωτερικό του κάτι που δεν συναντάς σε καμία άλλη εκκλησία της χώρας: μια τοιχογραφία-τροχό. Ένα αριστούργημα γεμάτο πικρή ειρωνεία για την ανθρώπινη ύπαρξη, τον χρόνο και τον θάνατο. Στο κέντρο του, ο «Καιρός του Χρόνου».
Ο τοιχογραφικός κύκλος είναι χωρισμένος σαν ρολόι. Στο κέντρο του κάθεται η μορφή του Χρόνου, κρατώντας ένα λευκό ειλητάριο. Το πρόσωπό του αυστηρό, σχεδόν αδιάφορο. Από γύρω του, σαν ακτίνες που δεν ζεσταίνουν, ξεκινούν τέσσερα τεταρτοκύκλια. Κάθε ένα αντιπροσωπεύει μια εποχή: Χειμώνας, Άνοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο. Όλες εμφανίζονται με νεανικές μορφές, καβάλα σε ζώδια, με το πρόσωπο στραμμένο προς τον κεντρικό άξονα. Τον Χρόνο.
Και γύρω από αυτόν τον μηχανισμό, ανθρώπινες μορφές. Ξαπλωμένες, παραδομένες, εγκλωβισμένες σε έναν αιώνιο κύκλο που δεν σταματά να περιστρέφεται. Ο χρόνος δεν περνά· γυρίζει. Και κάθε στροφή του φέρνει φθορά. Στο επάνω μέρος της σύνθεσης, σαν να επιβλέπει αυτό το κοσμικό μαρτύριο, βρίσκεται ο Χριστός. Καθισμένος στον θρόνο, με μια επιγραφή δίπλα του: «Ο μάταιος βίος».
Λίγο πιο δίπλα, μια άλλη εικόνα. Ο πλούσιος Λάζαρος πεθαίνει, με τον Αρχάγγελο να του καρφώνει τη ρομφαία στο στήθος. Δεν υπάρχει θρίαμβος, δεν υπάρχει λύτρωση. Μόνο τρεις γυναίκες που τον κοιτούν, με πρόσωπα βυθισμένα στη λύπη. Είναι μια από τις πιο σιωπηλές απεικονίσεις του τέλους: δεν φωνάζει, δεν σοκάρει, απλώς επιβεβαιώνει. Όλα τελειώνουν.
Ο ναός υπήρξε κάποτε μητροπολιτικός. Φυλάσσει επιτάφιους, δίσκους, σταυρούς, επιγραφές και ξυλόγλυπτα που φτιάχτηκαν κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Όμως αυτό που μένει χαραγμένο στη μνήμη είναι η ζωγραφιά του χρόνου. Εκείνη η μοναδική τοιχογραφία που σε κοιτάζει από τον 16ο αιώνα και σου ψιθυρίζει χωρίς να σε λυπάται: τίποτα δεν κρατάει, όλα γυρίζουν, όλα τελειώνουν.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
