Οι Ρωμαίοι θαύμαζαν την Ελλάδα, αλλά περιφρονούσαν τους Έλληνες

Όταν οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα τον 2ο αιώνα π.Χ., δεν αντιμετώπισαν έναν ενιαίο λαό, αλλά ένα μωσαϊκό πόλεων που επί αιώνες πολεμούσαν μεταξύ τους. Η Ελλάδα είχε ήδη εξαντληθεί από εμφύλιες διαμάχες και συμμαχίες που κατέρρεαν. Δεν έπεσε με μια μάχη. Έπεσε σταδιακά, και όταν η Κόρινθος καταστράφηκε το 146 π.Χ., το μόνο που έμενε ήταν η τυπική επικύρωση μιας υποδούλωσης που είχε ουσιαστικά συντελεστεί.

Κι όμως, την ίδια ώρα που οι Ρωμαίοι έκαναν την Ελλάδα επαρχία, λάτρευαν ό,τι ελληνικό. Έχτιζαν αγάλματα ελληνικού τύπου, διάβαζαν Πλάτωνα, μελετούσαν τον Αριστοτέλη, μιμούνταν τη ρητορική και την τέχνη των ηττημένων. Όποιος ήθελε να θεωρείται μορφωμένος Ρωμαίος, έπρεπε να γνωρίζει ελληνικά. Και στις πατρίκιες οικογένειες, δεν υπήρχε μεγαλύτερη τιμή από το να έχεις Έλληνα παιδαγωγό για τα παιδιά σου.

Αλλά άλλο το να λατρεύεις ένα παρελθόν και άλλο να σέβεσαι τους ανθρώπους του παρόντος. Οι Ρωμαίοι θαύμαζαν τους αρχαίους Έλληνες, όχι τους ζωντανούς. Τους σύγχρονους τους θεωρούσαν συχνά ευάλωτους, θηλυπρεπείς, ή υπερβολικά φιλόσοφους για έναν σκληρό κόσμο. Τους ανεχόντουσαν ως δασκάλους, ως καλλιτέχνες, ως εμπόρους. Όχι όμως ως ίσους.

Κάποιοι Έλληνες βρέθηκαν στη Ρώμη ως σκλάβοι, άλλοι ως ελεύθεροι λόγιοι ή γιατροί. Πολλοί έγιναν απαραίτητοι, λίγοι έγιναν σεβαστοί. Η ρωμαϊκή κοινωνία, βαθιά ταξική και αυστηρά ιεραρχική, δεν ήθελε πολλούς Έλληνες στα ανώτερα στρώματα. Υπήρχαν εξαιρέσεις, αλλά πάντα ως φιλοξενούμενοι και ποτέ ως οικοδεσπότες.

Το μεγαλύτερο ειρωνικό μεγαλείο της Ρώμης ήταν ότι δανείστηκε την ψυχή της από εκείνους που κατακτούσε. Η θρησκεία, η τέχνη, η φιλοσοφία, η αρχιτεκτονική της, όλα είχαν ελληνική ρίζα. Κι όμως, όσο πιο πολύ αφομοίωνε την Ελλάδα, τόσο περισσότερο ήθελε να ξεχωρίζει από τους Έλληνες. Οι νικητές ήθελαν να μοιάσουν στους ηττημένους, αλλά χωρίς να το παραδεχτούν.

Η Ελλάδα μπορεί να έγινε επαρχία, αλλά η ελληνική γλώσσα έμεινε ζωντανή και κυρίαρχη σε ολόκληρη την Ανατολή της Αυτοκρατορίας. Και όταν η Ρώμη έπεσε, ήταν στα ελληνικά που συνέχισαν να γράφονται νόμοι, επιστολές, και θεολογικά έργα για αιώνες. Ο ρωμαϊκός θαυμασμός έγινε τελικά παραδοχή: η Ελλάδα υπέκυψε πολιτικά, αλλά κυριάρχησε πολιτιστικά. Και αυτό είναι κάτι που ούτε οι ίδιοι οι Ρωμαίοι δεν μπορούσαν να το αγνοήσουν για πάντα.