Είχαν υπολογίσει το π 1000 χρόνια νωρίτερα από τους Έλληνες. Ηταν 3,16
Οι Αιγύπτιοι είχαν το π πριν τους Έλληνες. Δεν το φώναξαν. Το έγραψαν σε πάπυρο.
Δεν είχαν γράψει ούτε «π», ούτε κάποιο σύμβολο. Δεν ήξεραν τι σημαίνει «άπειρα δεκαδικά ψηφία». Κι όμως, το είχαν πλησιάσει. Σιωπηλά, με πρακτικό τρόπο, μέσα από τον κύκλο. Οι Αιγύπτιοι, σε πάπυρο που χρονολογείται στο 1650 π.Χ., είχαν ήδη βρει μια προσέγγιση για το π — περίπου 1.000 χρόνια πριν από τον Αρχιμήδη.
Στον πάπυρο Rhind, ο γραφέας Ahmes εξηγεί πώς να υπολογίσει κανείς το εμβαδόν ενός κύκλου. Δεν αναφέρει κανέναν αριθμό-σταθερά. Οδηγεί όμως σε έναν:
«Πάρε τη διάμετρο, αφαίρεσε το 1/9 της, και ύψωσε το υπόλοιπο στο τετράγωνο», προκύπτει ότι το π για τους Αιγυπτίους ήταν περίπου 3.1605.
Η προσέγγιση αυτή ήταν πιο ακριβής από την τιμή 3 που χρησιμοποιούσαν Έλληνες, Εβραίοι και Βαβυλώνιοι. Οι πρώτες ελληνικές αναφορές, όπως στην Παλαιά Διαθήκη (Α’ Βασιλέων 7:23), υπολόγιζαν την περιφέρεια ως 3 φορές τη διάμετρο. Χρειάστηκε να περάσουν αιώνες μέχρι να εμφανιστεί ο Αρχιμήδης με τα πολύγωνα και να την περιορίσει μεταξύ του 3.14 και του 3.142857.
Αυτό όμως δεν μειώνει τους Έλληνες. Ο Αρχιμήδης απέδειξε με τρόπο γεωμετρικό, μαθηματικά θεμελιωμένο, τα όρια του π. Οι Αιγύπτιοι το έκαναν εμπειρικά, αλλά νωρίτερα. Και είχαν προσέγγιση αρκετά ακριβή, ώστε να δείχνει ότι δεν επρόκειτο για τυχαίο νούμερο. Το 3.16 βγαίνει ξανά και ξανά στον πάπυρο. Δεν ήταν αίσθηση. Ήταν αποτέλεσμα.
Ο τύπος τους ξεχάστηκε για αιώνες. Δεν δίδαξε κάποιο σχολείο, δεν ενσωματώθηκε σε θεωρία. Αλλά έμεινε εκεί, γραμμένος σε πάπυρο, σαν βουβή απόδειξη ότι η αναζήτηση του κύκλου και των μυστηρίων του είχε ξεκινήσει πολύ πριν οι Έλληνες βάλουν κανόνες και αποδείξεις. Είχε ξεκινήσει με σκοινιά, με άμμο, και με παρατήρηση.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
