Ήταν κάποτε γεμάτη δέντρα, λίμνες και ιπποπόταμους. Ήταν καταπράσινη για 5.000 χρόνια
Για 5.000 χρόνια, η Σαχάρα δεν ήταν έρημος αλλά μια πράσινη σαβάνα γεμάτη ζωή. Πώς άλλαξε το κλίμα και γιατί κρύβει ακόμα ποτάμια και οστά ιπποπόταμων.
Η μεγαλύτερη έρημος της Γης δεν ήταν πάντα ξηρή. Για χιλιάδες χρόνια, η Σαχάρα δεν ήταν το απέραντο καμίνι που γνωρίζουμε σήμερα, αλλά ένα πράσινο, υγρό τοπίο γεμάτο ζωή. Από το 10.000 π.Χ. μέχρι περίπου το 5.000 π.Χ., ολόκληρη η Βόρεια Αφρική έμοιαζε περισσότερο με σαβάνα παρά με έρημο. Λίμνες, ποτάμια, δάση και κοπάδια ιπποπόταμων απλώνονταν εκεί που σήμερα κυριαρχεί η άμμος.
Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως Αφρικανική Υγρή Περίοδος (African Humid Period). Προκλήθηκε από μικρές αλλά καθοριστικές αλλαγές στην τροχιά και την κλίση της Γης, που έφεραν εντονότερους μουσώνες από τον Ινδικό Ωκεανό προς την Αφρική. Οι βροχές έπεφταν σταθερά για χιλιετίες. Η βλάστηση εξαπλώθηκε. Και μαζί της εξαπλώθηκαν και οι άνθρωποι.
Σπηλιές και βράχοι σε όλη τη Σαχάρα είναι γεμάτοι προϊστορικές ζωγραφιές: άνθρωποι που κολυμπούν, καμήλες, καμηλοπαρδάλεις, ελέφαντες, και μεγάλα κοπάδια βοοειδών. Αυτά τα έργα τέχνης μαρτυρούν πως ο άνθρωπος δεν απλώς επιβίωνε εκεί — άνθιζε. Υπήρχαν κοινότητες, κτηνοτροφία, ακόμα και ενδείξεις για πρώιμη μορφή γεωργίας.
Οι λίμνες τότε ήταν τόσο μεγάλες, που μία απ’ αυτές —η Megachad— θεωρείται ότι κάλυπτε περιοχή μεγαλύτερη από τη Γερμανία. Ήταν πιθανώς η μεγαλύτερη λίμνη που έχει υπάρξει ποτέ στην επιφάνεια της Γης. Και η πιο διάσημη από τις λίμνες, η λίμνη Τσαντ, σήμερα έχει απομείνει μόνο ένα μικρό κομμάτι της.
Όταν οι μουσώνες υποχώρησαν, γύρω στο 5000 π.Χ., η Σαχάρα ξεράθηκε αργά αλλά σταθερά. Οι άνθρωποι άρχισαν να μεταναστεύουν προς τη Μεσογειακή ακτή και τον Νείλο. Η μετακίνηση αυτή, λένε αρκετοί ερευνητές, έθεσε τα θεμέλια για τον Αιγυπτιακό πολιτισμό.
Η σημερινή έρημος κρύβει κάτω από την άμμο λίμνες που στέγνωσαν, οάσεις που χάθηκαν, ποτάμια που εξαφανίστηκαν και ζωή που άκμασε. Και κάθε φορά που αρχαιολόγοι ή παλαιοκλιματολόγοι σκάβουν, βρίσκουν ακόμα και σήμερα οστά ιπποπόταμων, ψάρια και δέντρα, εκεί που δεν υπάρχει ούτε σταγόνα νερού.
Η καταπράσινη Σαχάρα δεν είναι μύθος. Είναι μια υπενθύμιση ότι το κλίμα αλλάζει τον κόσμο — και τον αλλάζει ριζικά.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
