Ήταν μόλις 20 χρονών. Κι έλυσε ένα μαθηματικό πρόβλημα που οι μεγαλύτεροι στον κόσμο δεν είχαν λύσει 70 χρόνια.

Στο βάθος της Σιβηρίας, ένα παιδί ψηνόταν στον πυρετό. Είχε μόλις απελαθεί με την οικογένειά του ως «ανεπιθύμητος». Κανείς δεν περίμενε ότι θα ζήσει. Ο Σεργκέι Μεργκελιάν δεν ήταν ακόμα δέκα χρονών. Και όμως, λίγα χρόνια μετά, θα έλυνε ένα μαθηματικό πρόβλημα που οι κορυφαίοι του κόσμου προσπαθούσαν επί 70 χρόνια.

Ο πατέρας του ήταν ένας απλός χαρτοβιομήχανος. Η μητέρα του, κόρη τραπεζίτη που είχε εκτελεστεί μετά την επανάσταση. Όταν η οικογένεια εξορίστηκε, ο μικρός Σεργκέι δεν ήξερε αν θα δει ξανά σχολείο. Όμως επέζησε. Κι όταν επέστρεψαν στο Κερτς και αργότερα εγκαταστάθηκαν στο Ερεβάν, έλαμψε με τα μαθηματικά σαν να είχε γεννηθεί για αυτά.

Δεν ήξερε λέξη αρμενικά όταν ξεκίνησε το σχολείο. Κι όμως, μέσα σε δύο χρόνια, όχι μόνο κατέκτησε την πρώτη θέση σε Ολυμπιάδα Μαθηματικών, αλλά πέρασε κατευθείαν στο πανεπιστήμιο. Σε ηλικία 16 ετών. Το πτυχίο το έκανε σε τρία χρόνια αντί για πέντε. Κι αμέσως βρέθηκε σε μεταπτυχιακά στο περίφημο Ινστιτούτο Στέκλοβ της Μόσχας.

Εκεί, παρουσία γιγάντων όπως ο Λαβρέντιεφ και ο Νικόλσκι, υπέβαλε διατριβή που έλυνε το μεγάλο πρόβλημα: μπορεί κάθε συνεχής συνάρτηση μιγαδικής μεταβλητής να προσεγγιστεί από πολυώνυμα σε συμπαγή σύνολα; Η απάντησή του ήταν ναι. Και αυτή η απάντηση ονομάστηκε θεώρημα Μεργκελιάν.

Η υπεράσπιση της διατριβής του ήταν τόσο εντυπωσιακή που οι επίσημοι αντίπαλοι ζήτησαν να του απονεμηθεί όχι ο συνηθισμένος τίτλος «Ph.D.», αλλά κατευθείαν ο υψηλότερος: Διδάκτωρ Επιστημών. Στα 20 του. Κανείς ποτέ πριν –ούτε από τότε– δεν τον πήρε σε τέτοια ηλικία.

Το όνομά του μπήκε για πάντα στην ιστορία της Θεωρίας Προσέγγισης. Το θεώρημά του ολοκλήρωσε μια πορεία που είχε ξεκινήσει με τον Καρλ Βάιερστρας, συνεχίστηκε με τον Ρούνγκε, τον Γουόλς και τον Λαβρέντιεφ, και έκλεισε με τον Μεργκελιάν. Μια τελεία στο αίνιγμα του αιώνα.

Όμως αυτός δεν σταμάτησε εκεί. Ίδρυσε το Ινστιτούτο Μαθηματικών Μηχανών του Ερεβάν και έγινε σύμβολο της επιστήμης σε όλη τη Σοβιετική Ένωση. Παρότι δεν σχεδίαζε υπολογιστές, θεωρείται θεμελιωτής της σοβιετικής υπολογιστικής σκέψης. Ήταν προσωπικός φίλος της Ίντιρα Γκάντι, δάσκαλος, και οικοδόμος της αρμενικής μαθηματικής σχολής.

Στα 24 του έγινε το νεότερο μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ. Το 1952 πήρε το Κρατικό Βραβείο. Το 2008, λίγο πριν πεθάνει, του απονεμήθηκε το παράσημο του Αγίου Μεσρόπ Μαστότς. Ζήτησε να ταφεί δίπλα στη μητέρα και τη σύζυγό του, στο νεκροταφείο Νοβοντέβιτσι της Μόσχας. Εκεί που βρίσκονται οι μεγάλοι. Κι αυτός, ανήκει στους μεγαλύτερους.