Ήξερε ότι θα πεθάνει μόλις γεννήσει. Και όμως, έγραψε τη φυσική του μέλλοντος μέχρι την τελευταία της ανάσα
Το 1749, μια Γαλλίδα επιστήμονας έγραψε το έργο που θα επηρέαζε για πάντα τη φυσική, γνωρίζοντας πως θα πεθάνει μόλις γεννήσει
Το 1749, σε μια Ευρώπη που δεν άφηνε χώρο για γυναίκες στην επιστήμη, μια Γαλλίδα μαθηματικός και φυσικός έγραφε με πυρετό. Είχε ελάχιστο χρόνο. Ήταν 42 ετών, έγκυος, και ήξερε πως αυτή η εγκυμοσύνη θα της στοίχιζε τη ζωή. Δεν προσευχόταν να σωθεί. Προσευχόταν να προλάβει. Να ολοκληρώσει το μόνο που πίστευε πως μπορούσε να αφήσει πίσω της στον κόσμο: το έργο της.
Η Émilie du Châtelet δεν ήταν συνηθισμένη γυναίκα της εποχής της. Ήταν λάτρης των μαθηματικών, μεταφράστρια και σχολιάστρια του Ισαάκ Νεύτωνα, σύντροφος του Βολταίρου και ερωμένη του πιο όμορφου αξιωματικού της αυλής. Φορούσε περούκες, γοβάκια, κρατούσε βεντάλια και ταυτόχρονα μελετούσε το απείρως μικρό και το αιώνιο. Δεν ήθελε να θαυμάζεται· ήθελε να κατανοηθεί.
Μετέφρασε το Principia Mathematica του Νεύτωνα στα γαλλικά – αλλά δεν αρκέστηκε στη μετάφραση. Έγραψε σχόλια, πρόσθεσε παρατηρήσεις, και ανέλυσε τη φυσική με τρόπο που ούτε οι μαθητές του Νεύτωνα δεν είχαν τολμήσει. Μέσα σε αυτό το έργο, υπήρχε κάτι ακόμη πιο ριζοσπαστικό: η ιδέα ότι η ενέργεια δεν είναι απλώς ταχύτητα ή δύναμη, αλλά κάτι βαθύτερο. Κάτι που θα ονομαστεί έναν αιώνα μετά “νόμος διατήρησης της ενέργειας”.
Καθώς πλησίαζε ο τοκετός, το σώμα της εξαντλείτο. Εκείνη, όμως, δεν σταματούσε. Έγραφε σελίδες με αριθμούς, ελληνικά σύμβολα, ερωτήματα και αναλύσεις. Ήξερε ότι αν δεν το έκλεινε εκείνο το χειρόγραφο, το έργο της θα έμενε ανολοκλήρωτο, ίσως και ξεχασμένο. Και το έκλεισε. Το ολοκλήρωσε.
Λίγες μέρες μετά, στις 4 Σεπτεμβρίου 1749, γέννησε ένα κορίτσι. Και λίγο αργότερα πέθανε. Το παιδί δεν έζησε πολύ. Όμως το βιβλίο της Émilie du Châtelet έζησε. Κυκλοφόρησε μεταθανάτια, διδάχτηκε, σχολιάστηκε, και θεωρείται μέχρι σήμερα μια από τις πιο σημαντικές γαλλικές ερμηνείες του Νεύτωνα. Στην πραγματικότητα, δεν επηρέασε μόνο τη Γαλλία. Επηρέασε τον τρόπο που μιλάμε για την ενέργεια, την κίνηση, το φως.
Δεν πρόλαβε να δει την αναγνώριση. Ούτε έζησε αρκετά για να αποδείξει ότι είχε δίκιο. Αλλά μέσα από ένα έργο που γράφτηκε ανάμεσα σε συσπάσεις, ιδρώτα και φόβο, κατάφερε κάτι πιο ισχυρό από την ίδια τη ζωή: να μεταδώσει γνώση που θα επιβιώσει αιώνες.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
