Ήξερες από πού βγαίνει η λέξη όπερα;

Δεν είναι ελληνική λέξη. Δεν είναι καν μουσική λέξη στην αρχή. Σημαίνει «έργο». Η λέξη όπερα στα λατινικά ήταν απλώς ο πληθυντικός της λέξης opus, που σημαίνει «έργο». Και το opus δεν ήταν καλλιτεχνικό. Ήταν ό,τι και το «έργο οδοποιίας», ή το «έργο ύδρευσης». Χρειάστηκε να περάσουν αιώνες μέχρι να αποκτήσει αυτή τη θεατρική και μουσική σημασία που έχει σήμερα.

Στην Αναγέννηση, οι Ιταλοί λόγιοι ήθελαν να αναβιώσουν το αρχαίο ελληνικό δράμα, με όλη του τη μουσική και τα χορικά. Δεν είχαν ιδέα πώς ακούγονταν οι μελωδίες της αρχαίας Ελλάδας, αλλά ήξεραν ότι οι Έλληνες συνδύαζαν μουσική, λόγο και σκηνική δράση. Έτσι, στα τέλη του 16ου αιώνα, ξεκίνησαν να δημιουργούν μουσικά έργα που να μοιάζουν με το «ιδεατό αρχαίο θέατρο». Το πρώτο τέτοιο έργο λεγόταν Dafne, και παρουσιάστηκε στη Φλωρεντία το 1598.

Αυτά τα πρώτα μουσικά δράματα δεν ονομάζονταν αμέσως opera. Οι συνθέτες τα αποκαλούσαν favola in musica ή dramma per musica. Η λέξη όπερα καθιερώθηκε λίγο αργότερα, επειδή χρησιμοποιούνταν για κάθε είδους «μουσικό έργο» που είχε φωνές, ορχήστρα, δράση, και σκηνικά. Δηλαδή, ένα σύνθετο έργο – μία «όπερα».

Η πρώτη που θεωρείται πραγματική όπερα με όνομα, είναι η L’Orfeo του Μοντεβέρντι, που παρουσιάστηκε το 1607. Από εκεί ξεκίνησε μια ξέφρενη πορεία που γέννησε αιώνες μουσικής, από τον Χέντελ και τον Μότσαρτ, μέχρι τον Βέρντι και τον Πουτσίνι. Η όπερα δεν ήταν ένα είδος μουσικής – ήταν το Netflix της εποχής. Με ερωτικά σκάνδαλα, φόνους, πτώσεις αυτοκρατοριών και επικές συγκρούσεις.

Οι όπερες συνδέθηκαν και με την Εκκλησία, αλλά δεν έγιναν ποτέ αμιγώς θρησκευτικά έργα. Αντίθετα, αρκετοί Παπικοί κύκλοι τα πρώτα χρόνια τις θεωρούσαν ανήθικες ή υπερβολικά θεατρικές για το κοινό. Με τον καιρό όμως, η όπερα διείσδυσε σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, από τους βασιλικούς θρόνους ως τις φτωχογειτονιές της Νάπολης. Και το όνομά της, πάντα το ίδιο: ένα «έργο» που περιέχει τα πάντα – από πάθη, μουσική και θεατρικότητα, μέχρι τις πιο βαθιές ανθρώπινες συγκρούσεις.