Ήξερες από πού βγαίνει η λέξη σεληνιασμένος;
Η Σελήνη δεν ήταν απλώς ουράνιο σώμα. Ήταν θεά, και μπορούσε να σου πάρει το μυαλό. Από εκεί βγήκε η λέξη «σεληνιασμένος».
Οι αρχαίοι Έλληνες παρατηρούσαν τον ουρανό περισσότερο απ’ ό,τι εμείς σήμερα. Τους καθήλωνε το άγνωστο, και η Σελήνη τους προκαλούσε δέος. Όχι μόνο επειδή μεταμορφωνόταν μέσα στο μήνα, αλλά γιατί κάτι περίεργο συνέβαινε όταν γέμιζε ολόκληρη. Άνθρωποι φώναζαν τη νύχτα, περιφέρονταν σαν χαμένοι, και ο κόσμος μιλούσε για «κατοχή του νου από τη Σελήνη».
Η λέξη «σεληνιασμένος» δεν είναι μεταγενέθουσα. Προέρχεται ακριβώς από αυτό: την πεποίθηση πως κάποιος που πάθαινε νευρική κρίση, επιληψία ή είχε ανεξήγητη συμπεριφορά, ήταν θύμα της πανσελήνου. Η ίδια η Σελήνη – «Σελήνη» για τους αρχαίους – ήταν υπαίτια, μια θεότητα με διπλή φύση: γλυκιά τη μέρα, επικίνδυνη τη νύχτα.
Ο Ιπποκράτης ήταν από τους πρώτους που προσπάθησαν να αποσυνδέσουν την ασθένεια από τη θεϊκή παρέμβαση. Αλλά και ο ίδιος έγραφε ότι ο εγκέφαλος είναι το πιο σεληνιαζόμενο όργανο. Η σύνδεση του φεγγαριού με την επιληψία κράτησε αιώνες. Ακόμα και στο Μεσαίωνα, οι γιατροί κατέγραφαν περισσότερα επεισόδια κρίσεων τις νύχτες με πανσέληνο.
Η λέξη πέρασε σχεδόν αυτούσια και στα λατινικά – «lunaticus» – κι από εκεί στα αγγλικά ως «lunatic». Η Σελήνη, ή Luna, έγινε η μυστική θεά των παραλογισμένων, των ποιητών, των μάγων και των επικίνδυνων. Το φεγγάρι γέμιζε και οι γιατροί κλείδωναν τους ασθενείς τους.
Πολλές τελετουργίες, ακόμα και στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, βασίζονταν στη δύναμη της πανσελήνου. Τη νύχτα εκείνη δεν κοιμόντουσαν εύκολα. Άναβαν φωτιές, έκαναν επικλήσεις, φοβόντουσαν τα όνειρα. Μία ανεξήγητη ανησυχία απλωνόταν στις πόλεις, από την Πέργαμο ως την Κνωσό. Δεν ήταν απλώς νύχτα. Ήταν μια νύχτα που μπορούσε να αλλάξει τη λογική σου.
Η λέξη «σεληνιασμένος» διατηρήθηκε, ακόμα κι όταν έπαψε να σημαίνει τυπικά «επιληπτικός». Έγινε η λέξη για τον τρελό, τον αλλοπρόσαλλο, τον παρορμητικό. Κουβαλάει ακόμα μέσα της τον φόβο εκείνης της νύχτας, που κοιτάζεις τον ουρανό και δεν είσαι σίγουρος αν είναι το φεγγάρι που σε κοιτάζει πίσω.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
