Κλείσε τα μάτια σου και φαντάσου ότι είσαι σε μια παραλία. Αν δεν μπορείς, τότε μάλλον έχεις Aphantasia
Μερικοί άνθρωποι δεν μπορούν να φανταστούν τίποτα όταν κλείνουν τα μάτια. Ούτε πρόσωπα, ούτε μέρη, ούτε αναμνήσεις
Φαντάσου κύματα. Τον ήλιο να καίει στο δέρμα σου. Τα πόδια σου βυθισμένα στην άμμο. Τον ήχο από τα τζιτζίκια να σκάει δίπλα από το αυτί σου. Αν μπορείς να τα δεις όλα αυτά μέσα στο μυαλό σου, είσαι σαν την πλειοψηφία των ανθρώπων. Αν όμως το μόνο που βλέπεις είναι… μαύρο, τότε ίσως ανήκεις στο 2% του πληθυσμού που πάσχει από κάτι σχεδόν άγνωστο: Aphantasia.
Η λέξη προέρχεται από τα ελληνικά: “α” (στερητικό) και “φαντασία”. Όσοι έχουν Aphantasia δεν μπορούν να δημιουργήσουν νοητικές εικόνες. Όχι γιατί δεν θέλουν — αλλά γιατί ο εγκέφαλός τους δεν το επιτρέπει. Όταν τους ζητάς να φανταστούν ένα πρόσωπο, ένα τοπίο ή ακόμα και ένα αντικείμενο, δεν βλέπουν τίποτα. Η φαντασία τους είναι βουβή. Άδεια.
Το πιο εντυπωσιακό είναι πως πολλοί δεν το συνειδητοποιούν ποτέ. Περνούν τη ζωή τους πιστεύοντας ότι όλοι είναι σαν κι αυτούς. Ότι κανείς δεν “βλέπει” πραγματικά μέσα στο κεφάλι του. Κι όμως, για τους περισσότερους ανθρώπους, η φαντασία είναι σαν εσωτερικός κινηματογράφος. Με εικόνες, χρώματα και κίνηση.
Το φαινόμενο μελετάται σοβαρά μόλις από το 2015. Μέχρι τότε, η επιστήμη το είχε παραβλέψει. Ο νευροεπιστήμονας Άνταμ Ζεμαν στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ ήταν από τους πρώτους που άκουσε ασθενείς να λένε «Δεν μπορώ να φανταστώ πρόσωπα, μέρη, τίποτα». Και τότε κατάλαβε ότι δεν επρόκειτο για έλλειψη δημιουργικότητας, αλλά για μια πραγματική διαφορά στον εγκέφαλο.
Οι άνθρωποι με Aphantasia δεν είναι λιγότερο έξυπνοι. Πολλοί έχουν εξαιρετικές επιδόσεις σε αναλυτικές σκέψεις, μαθηματικά ή προγραμματισμό. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι τους βοηθά να συγκεντρώνονται, γιατί δεν τους αποσπούν εικόνες και οπτικές φαντασιώσεις. Αλλά στις προσωπικές στιγμές —στις αναμνήσεις, στα όνειρα, στις ερωτικές φαντασιώσεις— κάτι τους λείπει. Κι αυτό το κάτι είναι το χρώμα, το φως, το μέσα κάδρο.
Αν θες να το διαπιστώσεις μόνος σου, κάνε το εξής: κλείσε τα μάτια και προσπάθησε να δεις ένα κόκκινο μήλο. Αν το βλέπεις ξεκάθαρα, είσαι στο 98%. Αν όχι; Ίσως έχεις Aphantasia.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
