Ο Αϊνστάιν είχε μικρό εγκέφαλο, πιο μικρό απ’ ό,τι έχουν οι περισσότεροι από εμάς

Όταν πέθανε το 1955, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε ζητήσει να αποτεφρωθεί, χωρίς τελετές και χωρίς φασαρία. Το σώμα του κάηκε όπως επιθυμούσε. Όχι όμως και το μυαλό του. Ο γιατρός που έκανε τη νεκροψία, ένας παθολόγος ονόματι Τόμας Χάρβεϊ, αποφάσισε να «διασώσει» τον εγκέφαλο. Τον αφαίρεσε, τον πήρε στο σπίτι του και τον διατήρησε μέσα σε φορμόλη. Η οικογένεια του Αϊνστάιν δεν είχε δώσει καμία άδεια. Ο Χάρβεϊ απλώς… τον πήρε.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, έκοψε τον εγκέφαλο σε περίπου 240 κομμάτια και τα φύλαγε σε γυάλινα βαζάκια και κουτιά εργαλείων. Έστελνε δείγματα σε νευροεπιστήμονες, ελπίζοντας ότι κάποιος θα αποκωδικοποιούσε το μυστήριο της ιδιοφυΐας. Όμως η πρώτη έκπληξη δεν άργησε να έρθει. Ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν ήταν μικρότερος από τον μέσο όρο. Ζύγιζε μόλις 1230 γραμμάρια, όταν ο μέσος αντρικός εγκέφαλος φτάνει τα 1350–1400.

Αν και αυτό μοιάζει αντιφατικό, η επιστήμη γνωρίζει πως το μέγεθος του εγκεφάλου δεν σχετίζεται άμεσα με την ευφυΐα. Δεν είναι η ποσότητα, αλλά η ποιότητα και η συνδεσιμότητα των περιοχών του εγκεφάλου που παίζουν ρόλο. Και πράγματι, οι επιστήμονες εντόπισαν κάποιες ιδιαιτερότητες στον εγκέφαλο του Αϊνστάιν: το προμετωπιαίο φλοιό του, υπεύθυνο για τη συγκέντρωση και τη λογική σκέψη, ήταν εξαιρετικά ανεπτυγμένος. Τα βρεγματικά του λοβία, που σχετίζονται με τη χωρική αντίληψη και τα μαθηματικά, ήταν ασυνήθιστα διαμορφωμένα. Το corpus callosum, η «γέφυρα» επικοινωνίας ανάμεσα στα ημισφαίρια, ήταν πιο παχύ από το συνηθισμένο.

Παρότι αυτές οι ανατομικές παρατηρήσεις είναι συναρπαστικές, δεν αποτελούν επιστημονική απόδειξη. Η μελέτη ενός και μόνο εγκεφάλου, ακόμη κι αν ανήκει στον πιο διάσημο φυσικό του 20ού αιώνα, δεν επαρκεί για συμπεράσματα. Δεν υπήρξε ποτέ επαρκής ομάδα ελέγχου, ούτε αυστηρή μεθοδολογία. Μόνο έξι σοβαρά άρθρα δημοσιεύτηκαν ποτέ με βάση αυτά τα δείγματα.

Η ιστορία έχει μια περίεργη ηθική. Ενώ ο κόσμος έψαχνε να βρει τη μεγαλοφυΐα μέσα στο σώμα του Αϊνστάιν, ίσως να βρισκόταν πάντα κάπου αλλού: στον τρόπο που σκεφτόταν, στον τρόπο που έθετε ερωτήματα. Το ότι ο εγκέφαλός του ήταν πιο μικρός από των περισσότερων ανθρώπων, μας υπενθυμίζει κάτι βαθύ: η ιδιοφυΐα δεν έχει βάρος.