Ο εγκέφαλος που προέβλεψε την τεχνητή νοημοσύνη, τον Ψυχρό Πόλεμο και το τέλος του κόσμου
Δεν ήταν απλώς ιδιοφυΐα. Ήταν προφητεία σε ανθρώπινη μορφή. Ο φον Νόιμαν έγραψε το μέλλον μας με εξισώσεις.
Το μυαλό του Τζον φον Νόιμαν λειτουργούσε σαν μηχανή που είχε ήδη δει το μέλλον. Το 1903, στη Βουδαπέστη, γεννιόταν ένα παιδί που στα 6 του έκανε πράξεις με εξάψηφιους αριθμούς και στα 8 του διάβαζε αρχαία ελληνικά για ευχαρίστηση. Δεν ήταν απλώς ιδιοφυΐα. Ήταν προφητεία σε ανθρώπινη μορφή.
Στα χρόνια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, βρέθηκε στο Λος Άλαμος με τους Οπενχάιμερ και Φέρμι, όχι ως βοηθός αλλά ως ισότιμος αρχιτέκτονας του πυρηνικού τρόμου. Ήταν αυτός που σκέφτηκε τη χρήση της έκρηξης για να επιταχυνθεί το κύμα της βόμβας. Και όταν οι άλλοι φοβούνταν για τη χρήση της, εκείνος ήδη σχεδίαζε την επόμενη εποχή.
Το όραμά του για τις μηχανές δεν περιοριζόταν στο τι μπορούν να κάνουν. Τον ενδιέφερε πώς σκέφτονται. Έβαλε τις βάσεις για την υπολογιστική αρχιτεκτονική που χρησιμοποιούμε ακόμα και σήμερα — ένα σύστημα όπου οι μηχανές αποθηκεύουν εντολές και δεδομένα στην ίδια μνήμη. Ήταν το πρώτο βήμα προς τη γέννηση της τεχνητής νοημοσύνης. Κι αυτός το έκανε προτού υπάρξει η ίδια η λέξη.
Στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου, ο φον Νόιμαν δεν είδε μόνο τις βόμβες. Είδε τον άνθρωπο σαν παίκτη σε ένα απελπισμένο παιχνίδι χωρίς ισοπαλία. Η θεωρία παιγνίων του, ένα νέο μαθηματικό σύμπαν, έγινε η γλώσσα του ψυχροπολεμικού σχεδιασμού. Μόνος του διατύπωσε τη λογική του “αμοιβαίου αφανισμού”. Δεν του άρεσε. Ήξερε όμως ότι ήταν ακριβής.
Όταν νόσησε από καρκίνο το 1955, ήταν μόλις 52. Και ακόμα στο ζενίθ. Καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι, συνέχισε να υπαγορεύει σκέψεις για το μέλλον της ανθρωπότητας, τις δυνατότητες των υπολογιστών, τον κίνδυνο της υπερνοημοσύνης. Όσοι τον επισκέπτονταν τότε, έλεγαν πως είχε τρομοκρατηθεί — όχι από τον θάνατο, αλλά από το ενδεχόμενο το μυαλό του να πάψει να λειτουργεί.
Ο φον Νόιμαν δεν έγραψε ποτέ “προφητείες”. Τα είδε όλα, τα προέβλεψε όλα, μόνο που τα έκρυψε πίσω από εξισώσεις. Όποιος μπορούσε να τις διαβάσει, έβλεπε καθαρά το μέλλον: έξυπνες μηχανές, ψυχροπολεμικές ισορροπίες τρόμου, και έναν πλανήτη που μπορούσε να τελειώσει όχι με κραυγή, αλλά με ένα λάθος σ’ έναν υπολογιστή.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
