Ο Έλληνας που πήγε για κυνήγι και βρέθηκε να οδηγεί στρατό μέσα από την κόλαση της Περσίας
Όταν όλοι οι στρατηγοί πέθαναν, ένας απλός κυνηγός πήρε τη διοίκηση. Ο Ξενοφών έσωσε 10.000 ψυχές και άφησε πίσω του ένα από τα πιο σπουδαία κείμενα της αρχαιότητας.
Ο Ξενοφών δεν ήταν στρατηγός, ούτε πολιτικός, ούτε καν στρατιώτης με αξίωμα. Ήταν ένας διανοούμενος, φίλος του Σωκράτη, με πάθος για την ιππασία και τα ζώα. Όταν ξεκίνησε από την Αθήνα για να γνωρίσει τον Κύρο τον Νεότερο στην Περσία, το έκανε σαν απλός παρατηρητής. Πήγαινε για να δει, όχι για να πολεμήσει. Αυτό που δεν ήξερε ήταν ότι θα βρισκόταν, λίγο μετά, στη μέση μιας αιματηρής προδοσίας και θα αναγκαζόταν να πάρει τη διοίκηση 10.000 μισθοφόρων για να τους σώσει από τη βέβαιη καταστροφή.
Η μάχη στην Κουναξά ήταν η αρχή. Ο Κύρος σκοτώθηκε. Οι Έλληνες, μισθοφόροι που είχαν προσληφθεί για να τον βοηθήσουν να πάρει τον θρόνο από τον αδελφό του, έμειναν αποκομμένοι, χωρίς διοίκηση, βαθιά στην εχθρική καρδιά της Περσίας. Οι Πέρσες τους κάλεσαν σε δείπνο ειρήνης και τους αποκεφάλισαν. Η ηγεσία χάθηκε μέσα σε ένα βράδυ. Η σύγχυση μετατράπηκε σε πανικό. Κι εκεί, ένας άοπλος κυνηγός – ένας φιλόσοφος – ο Ξενοφών, πήρε τον λόγο.
Είδε όνειρο με τον Δία. Έτσι το είπε. Αλλά στην πραγματικότητα, ήταν η απόγνωση των άλλων που τον ώθησε μπροστά. Μαζεύτηκαν γύρω του, πρώτα λίγοι, μετά πολλοί. Φόρεσε τα καλύτερα όπλα του – όχι για μάχη, αλλά για να επιβάλει σεβασμό. Μίλησε με πάθος, με ελπίδα, με την απόλυτη διαύγεια κάποιου που καταλαβαίνει ότι όλοι θα πεθάνουν αν δεν αποφασίσουν να ακολουθήσουν έναν δρόμο. Οδήγησε ανθρώπους που δεν ήταν πια στρατός, αλλά μια διαλυμένη ομάδα χαμένων σωμάτων. Μέσα από εχθρικά εδάφη, από παγωμένα βουνά, από μάχες καθημερινές.
Οι άνθρωποι του άκουγαν. Έβλεπαν πως ο Ξενοφών, χωρίς να έχει τίτλο, χωρίς να έχει υποσχέσεις, περπατούσε δίπλα τους. Μάζευε ξύλα, έπλενε πληγές, έπαιρνε αποφάσεις. Είχαν περάσει εβδομάδες στον δρόμο, όταν οι φωνές από την κορυφή ενός λόφου ακούστηκαν: «Θάλαττα! Θάλαττα!» Οι 10.000 είχαν επιζήσει. Είχαν φτάσει πίσω στον κόσμο τους.
Ο Ξενοφών έγραψε τα πάντα μόνος του, στα «Απομνημονεύματα» και την «Κάθοδο των Μυρίων». Πολλοί τον κατηγόρησαν πως ήθελε να εξιδανικεύσει τον εαυτό του. Πως μιλούσε για τον εαυτό του σαν να ήταν ήρωας. Ίσως. Αλλά χωρίς τα γραπτά του, δεν θα ξέραμε ποτέ τι σημαίνει να ηγείσαι ανθρώπων όχι με διαταγές, αλλά με πράξεις. Και χωρίς τη θέλησή του, 10.000 άνθρωποι θα είχαν χαθεί για πάντα, μαζί με το τελευταίο απομεινάρι ελληνικού στρατού στη βαθιά Ανατολή.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
