Ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας δεν φτιάχτηκε από τον άνθρωπο. Τον έστησε η φύση πριν 2 δισεκατομμύρια χρόνια
Στο Γκαμπόν, η φύση δημιούργησε πριν 2 δισ. χρόνια έναν αυτορρυθμιζόμενο πυρηνικό αντιδραστήρα. Μάθε πώς το Oklo έγινε το μοναδικό παράδειγμα φυσικής σχάσης στη Γη.
Στην καρδιά της Αφρικής, στο Γκαμπόν, υπάρχει ένα σημείο που μοιάζει βγαλμένο από επιστημονική φαντασία. Στην περιοχή Oklo, βαθιά κάτω από το έδαφος, η φύση έστησε τον πρώτο πυρηνικό αντιδραστήρα της Γης. Όχι με καλώδια, ούτε με ανθρώπινο χέρι. Μόνη της, πριν από δύο δισεκατομμύρια χρόνια.
Η ιστορία άρχισε με το ουράνιο. Στην εποχή εκείνη, το ισότοπο ουράνιο-235 βρισκόταν σε πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση από ό,τι σήμερα. Σήμερα έχουμε μόλις 0,7%, τότε όμως έφτανε περίπου στο 3% – αρκετό για να ξεκινήσει αλυσιδωτή αντίδραση. Ένα ποσοστό που θυμίζει ακριβώς το καύσιμο των σύγχρονων αντιδραστήρων.
Το νερό ήταν ο μεγάλος καταλύτης. Όταν έρεε ανάμεσα στα πετρώματα, επιβράδυνε τα νετρόνια, κι έτσι το ουράνιο άρχισε να «σπάει» σε μια φυσική διαδικασία σχάσης. Η θερμότητα ανέβαινε, το νερό εξατμιζόταν, η αντίδραση σταματούσε. Όταν το νερό επέστρεφε, η σχάση ξανάρχιζε. Ένας κύκλος αέναος, μια αυτορρυθμιζόμενη μηχανή που λειτούργησε χωρίς κανένα σχέδιο μηχανικού.
Η ισχύς του φυσικού αυτού αντιδραστήρα ήταν περίπου 100 κιλοβάτ. Όχι αρκετή για να φωτίσει πόλεις, αλλά αρκετή για να λειτουργήσει σαν ένας μικρός σταθμός ενέργειας που συνέχισε να δουλεύει για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Μια φωτιά που έκαιγε υπόγεια, αργά και σταθερά, πολύ πριν υπάρξει άνθρωπος.
Οι επιστήμονες το ανακάλυψαν τυχαία το 1972, όταν παρατήρησαν ότι τα δείγματα ουρανίου από το Oklo είχαν λιγότερο ουράνιο-235 απ’ ό,τι έπρεπε φυσιολογικά. Ήταν σαν κάποιος να είχε ήδη «κάψει» το καύσιμο. Μόνο που δεν ήταν κάποιος. Ήταν η ίδια η φύση.
Αυτό το εύρημα άλλαξε την κατανόησή μας για το ουράνιο και τη σχάση. Απέδειξε ότι οι φυσικές συνθήκες μπορούν να αναπαράγουν όσα οι άνθρωποι κατάφεραν δισεκατομμύρια χρόνια αργότερα. Ένας γεωλογικός θαύμα, που παραμένει το μοναδικό γνωστό παράδειγμα φυσικού πυρηνικού αντιδραστήρα στον κόσμο.
Η σημασία του Oklo δεν είναι μόνο επιστημονική. Είναι και φιλοσοφική. Μας θυμίζει ότι η Γη δεν είναι απλώς σκηνικό για τον άνθρωπο. Είναι ενεργή, δημιουργική, ικανή να γεννήσει φαινόμενα που ξεπερνούν τη φαντασία μας. Στην Αφρική, κάτω από τα βράχια, έλαβε χώρα ένα πείραμα της φύσης που έδειξε ότι ο πλανήτης μας μπορεί να είναι ο ίδιος ένας μηχανικός, ένας αρχιτέκτονας ενέργειας.
Σήμερα, το Oklo παραμένει μνημείο σιωπηλής δύναμης. Ένας τόπος όπου η Γη απέδειξε πως δεν χρειάζεται ανθρώπινο χέρι για να φτιάξει αντιδραστήρα. Χρειάζεται μόνο χρόνο, ουράνιο και νερό. Και δυο δισεκατομμύρια χρόνια υπομονή.
Το μυστικό πίσω από το όνομα των Depeche Mode. Μια παρανόηση που έγινε θρύλος
Ήξερες ότι τα περισσότερα ακριβά γυαλιά ηλίου φτιάχνονται από την ίδια εταιρεία;
Η πιο παράξενη ταφή στη φύση. Πώς τα μυρμήγκια ξεφορτώνονται τους νεκρούς τους
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
