Ο Ρώσος διπλωμάτης που λάτρευε τις μύγες περισσότερο από τους ανθρώπους
Ήταν Ρώσος πρόξενος στην Αμερική, αλλά το πάθος του ήταν οι μύγες. Τιμάται με φίδι, σφήκα και έναν αστεροειδή που φέρει το όνομά του.
Όταν τον έστειλαν στη Νέα Υόρκη ως πρόξενο της Ρωσίας, ο Αμερικανικός Εμφύλιος είχε μόλις ξεσπάσει. Γύρω του, η ιστορία άλλαζε πρόσωπο. Στρατοί συγκρούονταν, πλοία βυθίζονταν, πρόεδροι έβγαζαν διατάγματα. Κι εκείνος; Έσκυβε πάνω από μικρά φτερά, μέτραγε τρίχες σε κεραίες και έδινε ονόματα σε ό,τι πετούσε και δάγκωνε.
Ο Καρλ Ρόμπερτ Όστεν-Ζάκεν δεν ήταν τυχαίος. Γεννήθηκε βαρόνος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, γόνος ευγενούς βαλτικής οικογένειας. Έμπαινε στα υπουργεία με στολές και παράσημα. Ήξερε γλώσσες, διπλωματία, γεωπολιτική. Αλλά το πάθος του δεν ήταν οι άνθρωποι. Ήταν οι μύγες.
Από τα έντεκά του κιόλας χρόνια, τις μάζευε, τις ξεχώριζε, τις λάτρευε. Και όσο μεγάλωνε, δεν άλλαξε τίποτα. Πριν ακόμη φύγει από τη Ρωσία, είχε ήδη εκδώσει τις πρώτες του μελέτες για τα έντομα των προαστίων της Αγίας Πετρούπολης. Ήταν ένας μικροσκοπικός κόσμος, αλλά για τον Όστεν-Ζάκεν, ήταν πιο μεγάλος από κάθε διπλωματικό πόστο.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες έμεινε πάνω από 20 χρόνια. Από τη θέση του πρόξενου έστελνε μηνύματα στον Τσάρο, αλλά και δείγματα στη Σμιθσόνιαν. Το 1862 δημοσίευσε το “Κατάλογο των Διπτέρων της Βόρειας Αμερικής”, με τη βοήθεια του Χέρμαν Λεβ. Ήταν μια επιστημονική βίβλος για τις μύγες. Και δεν σταμάτησε εκεί. Συνέλεγε, μελετούσε, ταξινομούσε, ονόμαζε. Κάποιες φορές, αλληλογραφούσε με ευρωπαίους εντομολόγους περισσότερο από ό,τι με άλλες πρεσβείες.
Ήταν αυτός που έφερε τον πρώτο καθηγητή Εντομολογίας στην Αμερική, προωθώντας τον Χέρμαν Χάγκεν στο Χάρβαρντ. Ήταν αυτός που ανέδειξε και μετέφρασε τα έργα του Γερμανού Λεβ για τα Δίπτερα. Πρότεινε μέχρι και τον όρο chaetotaxy – τον επιστημονικό τρόπο ταξινόμησης εντόμων με βάση τις τρίχες τους. Εκείνοι έβλεπαν μύγες. Αυτός έβλεπε λέξεις, οικογένειες, ταξινομίες.
Οι τιμές για εκείνον ήρθαν μετά: ένα φίδι με τ’ όνομά του. Ένα έντομο με γκάλλες σε δρύες, με τ’ όνομά του. Μια βελούδινη σφήκα. Και τελικά, ένας αστεροειδής: ο 335 Roberta.
Πέθανε το 1906. Όχι με τίτλους, ούτε με φασαρία. Αλλά με μια υστεροφημία που κράτησε περισσότερο από τις περισσότερες διπλωματικές θητείες. Όχι γιατί υπέγραψε μια σημαντική συνθήκη. Αλλά γιατί, εκεί που οι άλλοι έβλεπαν απλώς ένα κουνούπι, αυτός έβλεπε ένα σύμπαν.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
