Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν φούρνους όπως τους ξέρουμε σήμερα. Είχαν όμως φαντασία, φωτιά και αλεύρι. Κι αυτό αρκούσε για να γεννηθεί η πρώτη πίτα. Όχι όπως τη φανταζόμαστε, αλλά σε εκδοχές που σήμερα θα τις έλεγες σχεδόν γκουρμέ.
Μία από τις πιο διάσημες αρχαιοελληνικές πίτες ήταν ο πλακούντας. Ένα στρωμένο γλύκισμα από φύλλα ζύμης, μέλι και φρέσκο τυρί. Έμοιαζε με γαλατόπιτα, αλλά ήταν πιο πυκνή και προσφερόταν στους θεούς. Ο Ρωμαίος “πλακέντα” που έγινε αργότερα το αγγλικό pie, προέρχεται ακριβώς από αυτό.
Η πίττα στην Αρχαία Ελλάδα δεν ήταν πάντα γλυκιά. Ήταν καθημερινό φαγητό, γεμιστό με λαχανικά, χόρτα, σπόρους, ελιές, τυρί ή παστό κρέας. Ψηνόταν σε πήλινες πλάκες πάνω σε πυρωμένες πέτρες. Ήταν φαγητό του λαού αλλά και των συμποσίων. Οι λέξεις πίττα και πίτα ήταν ήδη γνωστές από την Κλασική εποχή.
Οι γυναίκες έφτιαχναν πίτες με άλευρο από κριθάρι ή ζέα, συνήθως χωρίς μαγιά, με γέμιση από σύκα, σταφίδες, ξηρούς καρπούς ή παστά ψάρια. Οι πιο γνωστές γιορτινές πίτες συνοδεύονταν από σάλτσες ή ξίδι και προσφέρονταν σε θρησκευτικές τελετές.
Ο Αρχέστρατος, ο πρώτος “γευσιγνώστης” της ιστορίας, αναφέρει πίτες γεμιστές με άνηθο, μάραθο, πράσα και τυριά. Οι πίτες δεν ήταν μόνο τροφή, αλλά σύμβολο πολιτισμού. Η ποιότητα της πίτας έδειχνε το επίπεδο της πόλης που την πρόσφερε.
Η σφουγγάτα ήταν μια ανοιχτή πίτα με αυγά, μέλι και γάλα, ψημένη σε χαμηλή φωτιά. Πολλοί τη θεωρούν πρόγονο της κασερόπιτας ή της κρεμμυδόπιτας. Ήταν μαλακή, αφράτη και σπάνια – όχι για κάθε μέρα.
Στις γιορτές, κυρίως στα Θεσμοφόρια, έφτιαχναν πίτες με μέλι, παπαρουνόσπορο και σησάμι. Οι πίτες αυτές ήταν αφιερώματα στη Δήμητρα και την Περσεφόνη. Συμβόλιζαν τη γονιμότητα, τη γη, τον κύκλο του χρόνου.
Ορισμένες πίτες έμοιαζαν περισσότερο με ψωμιά γεμιστά, ενώ άλλες ήταν στρωμένες σε στρώσεις με υλικά που θύμιζαν σύγχρονες λαδένιες. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο αντί για βούτυρο, και πολλά γλυκίσματα ήταν γλυκά μόνο χάρη στο μέλι και τα αποξηραμένα φρούτα.
Οι πίτες των αρχαίων Ελλήνων δεν είχαν μόνο γεύση. Είχαν νόημα. Ήταν τρόπος προσφοράς στους θεούς, μορφή γιορτής, αλλά και πράξη επιβίωσης. Από τα φτωχά σπίτια μέχρι τους ναούς, η πίτα είχε θέση στα χέρια και στις ψυχές των ανθρώπων.
Γρηγόρης Κεντητός
Γράφω για πράγματα που με συναρπάζουν, αλλά φροντίζω πάντα να τα ερευνώ σαν να τα μελετούσα για πρώτη φορά. Αναζητώ τη σύνδεση ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, το ανθρώπινο μέσα στο ακαδημαϊκό, και τη γνώση που μπορεί να μεταφερθεί με τρόπο απλό, ακριβή και ζωντανό. Είτε πρόκειται για έναν αρχαίο πόλεμο είτε για ένα φαινόμενο της εποχής μας, στηρίζομαι πάντα σε πρωτογενές υλικό, πραγματικές πηγές και σοβαρή τεκμηρίωση. Θέλω κάθε κείμενο να αξίζει τον χρόνο του αναγνώστη — και τον δικό μου.
για άμεση κι έγκυρη ενημέρωση.
